Pierwsza na ziemiach polskich i w Europie centralna świecka władza oświatowa. Powołana w 1773 roku po rozwiązaniu zakonu jezuitów. Miała przejąć prowadzone przez ten zakon szkoły i opracować zasady programowe i organizacyjne nowego systemu szkolnego.
Reforma szkolnictwa miała stanowić istotne ogniwo reformy państwa, jej celem było wykształcenie pokolenia Polaków świadomych swych obowiązków obywatelskich, wyposażonych w wiedzę użyteczną, opartą na ówczesnych zdobyczach nauki. Przejęty przez KEN majątek zakonu miał zapewnić podstawy materialne jej działalności. Komisja pozostawała pod protektoratem króla, cieszyła się pełną autonomią, jedynie w sprawach finansowych odpowiadała przed sejmem. Pierwszym prezesem został biskup Ignacy Massalski, w 1776 r. zastąpił go biskup Michał Poniatowski, brat króla. Do najbardziej zasłużonych członków KEN należeli m.in.: Adam Chreptowicz, Ignacy Potocki, Andrzej Zamoyski. Prace KEN nad przygotowaniem nowych programów i nowych zasad organizacji szkolnictwa trwały do 1780 roku. Ostatecznie administracja szkolna została oparta na podziale terytorialnym i miała charakter hierarchiczny. KEN podlegały uniwersytety, zwane szkołami głównymi, im szkoły wydziałowe, tym zaś szkoły podwydziałowe i najniżej parafialne. W 1775 KEN powołała Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych, na którego czele stanął Ignacy Potocki, sekretarzem został ksiądz Grzegorz Piramowicz. Zadaniem Towarzystwa było opracowanie programów i podręczników szkolnych, w rzeczywistości stało się ono ”wydziałem pedagogicznym” KEN sprawującym pieczę nad całym procesem edukacyjnym. Przy udziale członków Towarzystwa zostały opracowane ”Ustawy dla stanu akademickiego…” – pierwszy w Europie kodeks szkolny obejmujący całość zagadnień administracyjnych i pedagogicznych związanych z funkcjonowaniem nowego systemu szkolnego. Ustawy kładły też podwaliny kształtowania się zawodu nauczycielskiego przez ustanowienie praw i obowiązków tzw. stanu akademickiego, do którego zaliczono nauczycieli szkół narodowych. Zreformowano programy nauczania, wprowadzono nowe przedmioty, nauczanie na wszystkich szczeblach szkolnictwa odbywało się w języku polskim. KEN, której współpracownikami było wielu wybitnych przedstawicieli polskiego oświecenia, stworzyła podwaliny pod nowoczesny – na owe czasy – system szkolny: sprawną administrację, unowocześnione programy nauczania, wytyczyła jasno cele wychowania, wprowadziła metody kształcenia oparte na doświadczeniu i racjonalnym ujmowaniu zjawisk.