26 marca 2013 r. w Zespole Szkół Samochodowych im. T. Kościuszki odbył się Dzień Powstania Styczniowego. Senat RP realizując politykę historyczną państwa ogłosił rok 2013 Rokiem Powstania Styczniowego. Koło historyczne włączyło się do rocznicowych obchodów Powstania Styczniowego w szkole organizując wystawę zatytułowaną ”150 rocznica wybuchu Powstania Styczniowego”.
Na pytanie sformułowane w debacie szkolnej o szanse powodzenia Powstania Styczniowego odpowiadamy:
„Sens walki powinien być mierzony nie jej szansami na zwycięstwo, lecz wartościami, w obronie których walka została podjęta.” Wartości, o które walczyli powstańcy styczniowi przywrócił narodowi Józef Piłsudski: wiarę w zwycięstwo i wolność ojczyzny. Matka przyszłego Naczelnika Państwa i Pierwszego Marszałka Odrodzonej Polski wychowała go w kulcie Powstania Styczniowego. Owoce tego i poprzednich powstań zebraliśmy w 1918 roku, kiedy Polska zmartwychwstała.
Potem przyszedł dramat II wojny światowej, Teheran i Jałta i kolejne przegrane powstania: warszawskie 1944 r. i antykomunistyczne z lat 1944 – 1956, w którym walczyli ”żołnierze wyklęci” o niepodległą Polskę. W sytuacji gdy wydawało się, że nie ma już żadnej nadziei na suwerenność, rok 1956 otwiera nowy etap w historii PRL-u. Rodzi się nowa siła, która poprzez powstanie czerwcowe 1956 roku doprowadziła Polskę do drugiej niepodległości w 1989 roku.
O wartości można także walczyć w sposób mniej spektakularny, bez fajerwerków, krocząc drogą kompromisu, odrzucając postawę ”wszystko albo nic”, ”teraz albo nigdy”. Jako przykład takiego myślenia i działania należy wskazać politykę Aleksandra Wielopolskiego. Za taką polityką przemawia seria powtarzających się sekwencji naszych tragicznych doświadczeń, przede wszystkim dramat zmasakrowanej Warszawy i triumf Stalina. Czy w każdej trudnej, kryzysowej sytuacji należy lub wypada zrywać się do walki? Cierpliwość i konsekwencja w działaniu, uwarunkowania wewnętrzne i zewnętrzne wspólnie, razem muszą doprowadzić do zwycięstwa. Niepodległość Polski i upadek komunizmu są tego przykładem.
Album wystawy prezentowanej do 5 maja 2013 r. w Muzeum Mazowieckim w Płocku. Od 18 maja 2013 r. do 11 listopada 2013 r. w Muzeum Niepodległości w Warszawie.
Polecamy:
Udział duchowieństwa diecezji kujawsko-kaliskiej w powstaniu styczniowym, ks. Józef Seweryn, Włocławskie Wydawnictwo Diecezjalne, Włocławek 2003.
Kalendarium powstania
PRZED POWSTANIEM
1856 rok
23 maja – do Warszawy przybywa nowy car Aleksander II, mający – w przeciwieństwie do ojca Mikołaja I – opinię reformatora. Liczących na poluzowanie rygorów w Kongresówce Polaków wita słowami ”Żadnych marzeń, panowie, żadnych marzeń”.
1860 rok
11 czerwca – pogrzeb wdowy po generale Józefie Sowińskim, bohaterze Powstania Listopadowego, zmienia się w wielką manifestację patriotyczną, pierwszą od ponad 30 lat.
29 listopada – w rocznicę Nocy Listopadowej na ulice Warszawy wylegają tłumy demonstrantów. Śpiewają m.in. ”Boże coś Polskę”, napisana przez Alojzego Felińskiego na cześć cara Aleksandra I, ale manifestanci zmienili refren na ”Ojczyznę wolną racz nam dać Panie”.
1861 rok
25 lutego – pochód młodzieży na warszawskiej Starówce z okazji 30. rocznicy bitwy o Olszynkę Grochowską rozpędza konna żandarmeria. 30 osób trafia do aresztu.
27 lutego – studenci organizują protest, domagając się uwolnienia aresztowanych. Wojsko rosyjskie otwiera ogień, pada pięciu zabitych. Wobec wielkiego oburzenia społeczeństwa namiestnik królestwa generał Michaił Gorczakow dymisjonuje znienawidzonego policmajstra Fiodora Trepowa i zezwala na powołanie straży obywatelskiej.
2 marca – uroczysty pogrzeb pięciu poległych na warszawskich Powązkach.
8 kwietnia – na warszawskim placu Zamkowym rosyjskie wojsko ostrzeliwuje kilkutysięczny tłum, zabijając 100 ludzi.
24 lipca – przed pałacem biskupim odbywa się manifestacja przeciwko biskupowi włocławskiemu Michałowi Marszewskiemu, uważanemu przez mieszkańców i część duchowieństwa za zbyt uległego wobec caratu.
lipiec – Włocławek staje się siedzibą Naczelnika Wojennego na powiaty gostyniński i włocławski.
14 października – nowy namiestnik generał Karol Lambert wprowadza stan wojenny w Królestwie Polskim.
15 października – mimo zakazów warszawiacy obchodzą rocznicę śmierci Tadeusza Kościuszki. Wojsko rosyjskie pacyfikuje manifestacje i porywa ludzi z kościołów. Na znak protestu księża zamykają świątynie.
1862 rok
14 czerwca – margrabia Aleksander Wielopolski obejmuje nowo utworzony urząd naczelnika cywilnego rządu w Królestwie Polskim.
15 czerwca – konspiracyjny naczelnik Warszawy Jarosław Dąbrowski przedstawia nowo wyłonionemu Komitetowi Centralnemu Narodowemu plan zbrojnego powstania.
17 września – car akceptuje pomysł Wielopolskiego przeprowadzenia nadzwyczajnego poboru do wojska [branka], który ma na celu spacyfikować działalność spiskową.
październik – Komitet Centralny Narodowy wydaje odezwę zapowiadająca wybuch powstania w momencie przeprowadzenia przez władze branki.
4 grudnia – we Włocławku oddana zostaje do użytku kolej warszawsko-bydgoska.
grudzień – prezydent Warszawy Zygmunt Wielopolski [syn Aleksandra] i policmajster Sergiusz Muchanow przygotowują listę mieszkańców stolicy objętych branką.
1863 rok
12 stycznia – Komitet Centralny Narodowy ustala skład Tymczasowego Rządu Narodowego. Część spiskowców opuszcza Warszawę, unikając branki.
14/15 stycznia – przeprowadzona w nocy branka kończy się przymusowym wzięciem do wojska tylko 30 procent ludzi umieszczonych na listach.
22 stycznia – Tymczasowy Rząd Narodowy wydaje manifest wzywający naród do powstania oraz dekrety uwłaszczające chłopów.
ZRYW STYCZNIOWY
22/23 stycznia – w Królestwie Polskim wybucha powstanie: spiskowcy atakują 26 garnizonów rosyjskich, przerywają połączenia telegraficzne z Rosją i ruch kolejowy na trasie Warszawa – Petersburg.
23 stycznia – Wacław Sławiński, wysłannik Tymczasowego Rządu Narodowego, przywozi pociągiem do Włocławka manifest proklamujący wybuch powstania.
8 lutego – Rosja i Prusy podpisują umowę wojskową dotyczącą wspólnego zwalczania powstania, tzw. konwencję Alvenslebena.
19 lutego – pod Krzywosądzem na Kujawach pokonany został niewielki oddział Ludwika Mierosławskiego, a dwa dni później pod Nową Wsią rozbite zostały resztki tego oddziału.
22 lutego – stoczono nierozstrzygniętą bitwę pod Olszakiem między oddziałami Mielęckiego i Calliera a wojskami rosyjskimi z Włocławka i Kalisza, dowodzonymi przez majora Nielidowa i księcia Wittgensteina.
23 lutego – skompromitowany porażkami Mierosławski opuszcza kraj.
24 lutego – krwawa bitwa pod Małogoszczem zakończona klęską dotychczas odnoszącego sukcesy Mariana Langiewicza.
9 marca – zwycięstwo Ludwika Narbutta pod Rudnikami na Litwie.
11 marca – Langiewicz zostaje mianowany dyktatorem powstania.
18/19 marca – po bitwie pod Grochowiskami oddział Langiewicza przekracza granicę z Austrią. Władze nad powstaniem ponownie przejmuje Tymczasowy Rząd Narodowy.
31 marca – Tymczasowy Rząd Narodowy ogłasza Złotą Hramotę, spisany cyrylicą dekret wzywający lud Podola, Wołynia i Ukrainy do udziału w powstaniu i ogłaszający uwłaszczenie chłopów na tych terenach.
4 kwietnia – wybucha powstania na Litwie, którym kierują Konstanty Kalinowski i Zygmunt Sierakowski.
15 kwietnia – car ogłasza amnestię dla powstańców, którzy w ciągu miesiąca złożą broń.
17 kwietnia – Austria, Francja i Wielka Brytania ślą noty do cara, protestując przeciwko represyjnej polityce w Królestwie Polskim.
26 kwietnia – pod Nową Wsią na Kujawach oddziały Francuza Leona Younga de Blankenheima po połączeniu z oddziałami Piotra Sokolnickiego i Kazimierza Oborskiego pokonały wojska majora Nielidowa, którego od zupełnej klęski uratowała ucieczka za granice pruską.
1 maja – zwycięstwo Antoniego Jeziorańskiego pod Kobylanką.
5 maja – klęska i śmierć Ludwika Narbutta pod Dubiczami na Litwie.
maj – czerwiec – ze znaczniejszych bitew stoczonych przez powstańców w połowie 1863 roku na Kujawach wymienić należy między innymi przegraną walkę Edmunda Taczanowskiego pod Ignacewem w dniu 8 maja. Pod tą samą miejscowością 9 czerwca Edmund Callier pomścił porażkę Taczanowskiego gromiąc nieprzyjaciela i już następnego dnia pod Kleczewem stoczył bohaterski bój z wrogimi oddziałami. Wreszcie w ostatnich dniach czerwca ścigając Kozaków, pułkownik Callier wraz z oddziałem Józefa Skrzyńskiego, starł się w otwartym polu pod Izbicą Kujawską w dwugodzinnej walce z oddziałem huzarów rosyjskich.
9 czerwca – personel Banku Polskiego w Warszawie przekazuje powstańcom depozyty Kasy Głównej Królestwa Polskiego: 3,6 miliona złotych i 500 tysięcy rubli.
16 lipca – Wielopolski wyjeżdża z kraju i udaje się na emigrację do Drezna, gdzie umiera w 1877 roku.
8 sierpnia – oddział Michała Heydenreicha-Kruka atakuje pod Żyrzynem rosyjski konwój, zdobywając 140 tysięcy rubli.
24 sierpnia – klęska Heydenreicha-Kruka pod Fajsławicami.
19 września – nieudany zamach na generała Fiodora Berga, rosyjskiego komendanta Warszawy.
17 października – Romuald Traugutt zostaje dyktatorem powstania.
24 listopada – rozstrzelany zostaje we Włocławku Andrzej Bogusz, powstańczy naczelnik powiatu włocławskiego.
17 grudnia – egzekucja we Włocławku pułkownika Stanisława Bechiego, Włocha, uczestnika walk o zjednoczenie swojej ojczyzny i niepodległość Polski.
15-22 grudnia – Romuald Traugutt wprowadza jednolitą organizację wojsk powstańczych i nadzór tajnej administracji nad uwłaszczeniem chłopów.
1864 rok
21 lutego – klęska generała Józefa Hauke-Bosaka pod Opatowem.
2 marca – Aleksander II wydaje dekret uwłaszczający chłopów w Królestwie Polskim.
10/11 kwietnia – carscy żandarmi aresztują Traugutta.
5 sierpnia – egzekucja Traugutta i czterech członków powstańczego rządu na stokach warszawskiej Cytadeli – symboliczny koniec powstania.
REPRESJE POPOWSTANIOWE
1863 – 1864 rok – między innymi we Włocławku odbyło się wiele egzekucji dokonanych na uczestnikach powstania. Sam książę Wittgenstein podpisał 40 wyroków śmierci. Egzekucje wykonywano w kilku miejscach. Jednym z nich był plac przed dworcem kolejowym, na którym wzniesiono szubienicę. Drugim miejscem straceń były tzw. piaski za miastem, teren położony między ulicą Nowomiejską i cmentarzem a ulicą Chopina i torami kolejowymi. Zginęło tam wielu bojowników o wolność i niepodległość. Od kul plutonu egzekucyjnego zginął Andrzej Bogusz. 4 grudnia wykonano wyrok na Konstantym Blachnowskim, dowódcy oddziału żandarmerii narodowej. Tam również dokonano egzekucji na Stanisławie Bechim. Ciała skazańców wrzucano do przygotowanych dołów i zasypywano piaskiem. Miejsca te tratowano następnie kopytami końskimi, by trudniej było je odnaleźć. W tym miejscu przy ulicy Chopina znajduje się pomnik Powstania Styczniowego, obelisk z płaskorzeźbą przedstawiającą scenę rozstrzelania bohaterskiego Włocha pułkownika Stanisława Bechiego. Oryginał dzieła wykonanego przez Teofila Lenartowicza znajduje się od 1882 roku we Florencji. Dzieje pomnika Stanisława Bechiego odsłoniętego we Włocławku w 1924 roku to osobna i niezwykle interesująca historia. Pamięć po nim jest żywą w naszym społeczeństwie. Pamięci Bechiego Maria Konopnicka poświęciła jeden ze swoich wierszy.
8 listopada – w ramach represji car wydaje ukaz o kasacie części klasztorów w Królestwie Polskim.
1865 rok
17 lutego – w Warszawie zostaje stracony ostatni powstańczy naczelnik stolicy Aleksander Waszkowski.
29 kwietnia – wojska rosyjskie aresztują na Podlasiu księdza Stanisława Brzóskę, ostatniego ukrywającego się powstańczego dowódcę.
24 maja – powieszenie księdza Brzóski w Sokołowie Podlaskim.
1863 – 1865 rok – ożywioną i bardzo skuteczną działalność na rzecz powstańców prowadziła we Włocławku kobieca organizacja tzw. ”piątek” z Izabelą Zbiegniewską na czele. Działalność ”piątek” koordynowała założona w Warszawie Rada Opiekuńcza. Członkinie tej organizacji uzyskały zgodę od rosyjskiego naczelnika powiatu na opiekę nad więźniami. Przynosiły im książki, kwiaty, przekazywały tajemne listy, prały i naprawiały ich bieliznę. Przeprowadzały zbiórki na ich dożywianie. Zatrudniano nawet kilka kucharek, które przygotowywały dodatkowe posiłki. Rannym więźniom, których przywożono z każdej wyprawy wojennej, dostarczano lepsze obiady, opatrywano rany, leczono. Wywożonych więźniów odprowadzały i zaopatrywały w odzież i pieniądze. Specjalną troską otaczano skazańców. Opiekunki towarzyszyły im bez przerwy do ostatnich godzin życia. Przy każdej egzekucji znajdowało się kilku członków organizacji, którzy dodawali skazańcom otuchy. Izabela Zbiegniewska zmarła w 1914 roku i została pochowana w grobowcu przy głównej alei na cmentarzu komunalnym we Włocławku.