W listopadzie z okazji Święta Niepodległości przygotowaliśmy wystawę zatytułowaną „Droga do Niepodległej”, gdzie m.in. przedstawiliśmy „Kronikę wydarzeń: październik/listopad 1918 r.”.
Droga do Niepodległej – 11.XI.1918
88 lat temu, wraz z zakończeniem I wojny światowej, Polska powróciła na mapę Europy; po 123 latach zaborów ziściło się uparte dążenie pięciu pokoleń patriotów. 11 listopada 1918 roku zamknięty został historyczny etap zmagań o odrodzenie niepodległego bytu państwowego. Wobec tej daty nikt i nigdy w Polsce nie może być obojętny.
Przez długie lata toczył się w Polsce ideowy spór o przyczynę utraty niepodległości i o program odrodzenia. Dawna Rzeczpospolita – z czego zdawali sobie sprawę patrioci i moraliści – była krajem wielu win i słabości, prywaty i krzywd społecznych. Nieprzypadkowo w „Weselu” Wyspiańskiego pada bolesne stwierdzenie: Czy my mamy jakie prawo być? Legiony Dąbrowskiego, wojsko Księstwa Warszawskiego, potem Królestwa Polskiego, powstańcy wielkopolscy 1848 roku, powstańcy listopadowi i styczniowi. Nie kończące się zrywy. Bezskuteczne. Tragiczny wybór miedzy ”dziś twój triumf” a ”dziś twój zgon”. Zmaganiom o odbudowę tego, co zostało utracone, wciąż towarzyszyło dramatyczne pytanie, wyrażone dobitnie przez Słowackiego: Polska, ale jaka? Odpowiedź na pytanie była osnową programową orientacji politycznych dominujących u progu odrodzenia Polski w 1918 roku.
Były wówczas miedzy Polakami głębokie podziały, nie tylko wynikające z rozbiorów. Było jaskrawe rozbicie ideowe i polityczne. Rozmaita była taktyka walki i poglądy na przyszłe granice i ustrój państwowy. I tym razem jednak Polacy nie czekali biernie. Wykorzystując klęskę państw centralnych oraz anarchię w Rosji opanowanej przez bolszewików, sami przejęli w swoje ręce losy ojczyzny. Polska przestała być przedmiotem polityki międzynarodowej, stając się jej podmiotem.”Wolność szła jak burza, jak niepowstrzymany prąd rzeczny” – pisał Żeromski. Najpierw władza przeszła w polskie ręce w Małopolsce, potem w południowej części Królestwa kongresowego, wreszcie w Warszawie. W kraju trwało rozbrajanie wojsk niemieckich i austriackich, powstało Wojsko Polskie powołując pod swe sztandary byłych legionistów, konspiratorów z Polskiej Organizacji Wojskowej, żołnierzy Polskiej Siły Zbrojnej podlegającej Radzie Regencyjnej, a także Polaków z armii byłych państw zaborczych. Rodziła się Polska Niepodległa.
Zanim doszło do wolnościowego zrywu na ulicach polskich miast, dokonały się w Europie ważkie wydarzenia. Rewolucja lutowa obaliła w Rosji carat. Następnie państwa centralne pobiły Rosję, a z kolei same zostały pobite przez siły Ententy: Francję, Wielką Brytanie oraz Stany Zjednoczone. Wysiłki samych Polaków oraz ich politycznych reprezentacji w kraju i na Zachodzie – nie należy także zapominać o korzystnych następstwach działań naszych formacji zbrojnych – doprowadziły do tego, że sprawa niepodległości Polski znalazła szerokie uznanie i poparcie wśród narodów. W 1918 roku Stany Zjednoczone oraz zachodnioeuropejskie państwa Ententy zdecydowanie wypowiedziały się na rzecz niepodległości Polski.
7 listopada powstaje w Lublinie Rząd Ludowy Republiki Polskiej. Jednakże w kilka dni potem 11 listopada władzę w kraju przejmuje Józef Piłsudski, wokół którego konsoliduje się całe społeczeństwo. Rozpoczęła się praca od podstaw, odrabianie straszliwych porozbiorowych strat. Na pierwszy plan wysuwa się problem odbudowy terytorialnej państwa, walka o granice oraz obrona dopiero co odzyskanej niepodległości. Proces ten trwa aż do roku 1922 i kończy się wielkim sukcesem. Wybitne postacie z owych przełomowych lat – jak Józef Piłsudski, Roman Dmowski, Ignacy Jan Paderewski, Ignacy Daszyński, Wojciech Korfanty, gen. Józef Haller, gen. Władysław Sikorski, Wincenty Witos, gen. Lucjan Żeligowski – przeszły do legendy i do historii.
Naród zrośnięty na nowo po przeszło 100 letnim rozdarciu, potrafił w obliczu niemiecko-sowieckiego najazdu w 1939 roku, mrocznych lat okupacji i komunizmu znaleźć w sobie dość siły do walki i przetrwania. Podstawą tego hartu i dyscypliny moralnej była świadomość państwowa, wywodząca się z wielkiego porywu odrodzenia Rzeczpospolitej w listopadowe dni 1918 roku. Po II wojnie światowej data 11 listopada ze względów ideologicznych została wykreślona z kalendarza naszych świąt narodowych. Dopiero upadek władzy komunistycznej w 1989 roku i odzyskanie przez Polskę suwerenności spowodowały, iż Dzień Niepodległości jest nam dane ponownie świętować.
Kronika wydarzeń-październik/listopad 1918 roku
7 X 1918 – Rada Regencyjna działająca w okupowanej przez Niemców Warszawie ogłasza manifest zapowiadający „ziszczenie dążeń narodu polskiego do zupełnej niepodległości” oraz utworzenie rządu „złożonego z przedstawicieli najszerszych warstw narodu i kierunków politycznych”
12 X – Rada Regencyjna wprowadza nową rotę przysięgi dla wojska (tzw. Polskiej Siły Zbrojnej, pozostającej dotąd pod dowództwem niemieckim); żołnierze mieli ją składać „Bogu, Ojczyźnie, Państwu Polskiemu i Radzie Regencyjnej jako zastępczyni przyszłej władzy państwowej”.
27 X – Rada Regencyjna wydaje dekret o formowaniu armii regularnej o charakterze narodowym; szefem sztabu mianowano Tadeusza Rozwadowskiego.
28 X – W Krakowie powstaje Polska Komisja Likwidacyjna- niezależny organ administracyjny dla Galicji.
31 X – Kraków został opanowany przez oddziały polskie pułkownika Bolesława Roi i porucznika Stawarza.
1 XI – Oddział Polskiej Organizacji Wojskowej, dowodzonej przez pozostającego w konspiracji pułkownika Edwarda Rydza-Śmigłego opanował Radom. Wystąpienia narodowe w Lublinie, Cieszynie i Przemyślu, początek walk polsko-ukraińskich we Lwowie.
2 XI –Legioniści i żołnierze POW-u opanowują Piotrków, Opoczno i Zamość. Komisja Porozumiewawcza Stronnictw Niepodległościowych, obradując z udziałem pułkownika Rydza- Śmigłego, podejmuje decyzję o utworzeniu rządu republikańsko- demokratycznego.
4 XI – W Krakowie Polska Komisja Likwidacyjna przekształca się w rząd dzielnicowy pod kierunkiem Wincentego Witosa.
7 XI – W Lublinie rozpoczyna działalność Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej pod kierunkiem socjalisty Ignacego Daszyńskiego. Rząd zapowiada przeprowadzenie szerokich reform.
10 XI – Do Warszawy przybywa uwolniony z internowania w Magdeburgu brygadier Józef Piłsudski. Wita go m.in. regent książę Zdzisław Lubomirski, tłumy wiwatują, Komenda Naczelna POW-u ogłasza, iż „dzień przyjazdu Komendanta oznacza początek nowej epoki dziejów naszych”. Rozruchy antyniemieckie. W Warszawie powstaje niemiecka rada żołnierska, która prowadzi z Piłsudskim rozmowy na temat poddania się.
11 XI – Zawieszenie broni na froncie zachodnim między Niemcami a państwami sprzymierzonymi. W Warszawie – rozbrajanie żołnierzy niemieckich. Rada Regencyjna przekazuje Piłsudskiemu władzę wojskową. Rząd lubelski Daszyńskiego rozwiązuje się. Rozbrajanie Niemców w Łodzi. W Poznaniu powstaje polsko-niemiecka Rada Robotników i Żołnierzy.
12 XI – Niemiecki gubernator Warszawy Hans von Beseler opuszcza miasto. Józef Piłsudski stwierdza w specjalnej odezwie do ludności:”Okupacja w Polsce przestaje istnieć”. Wydaje też swój pierwszy rozkaz do tworzącego się Wojska Polskiego. W Poznaniu powstaje Naczelna Rada Ludowa, z udziałem Wojciecha Korfantego.
14 XI – Rada Regencyjna rozwiązuje się i przekazuje całą władzę Józefowi Piłsudskiemu.
19 XI – Ewakuacja wojsk niemieckich z centralnej Polski zakończona.
22 XI – Józef Piłsudski, zgodnie z dekretem Rady Ministrów, obejmuje władzę jako Tymczasowy Naczelnik Państwa. Z tą chwilą, mimo niepokojów trwających w kraju , mimo zagrożenia z zewnątrz, tworzenie zrębów Państwa Polskiego została zakończone.
11 LISTOPADA we WŁOCŁAWKU – fotorelacja
