W ferie zimowe 14 lutego 2012 r. zrealizowaliśmy kolejną wycieczkę w ramach projektu ”Poznajemy historię i zabytki lokalnej ojczyzny”. W tym roku tematem naszej podróży w czasie były zabytki architektury i sztuki sakralnej, czyli zabytkowe świątynie Włocławka. Temat ten ponownie zwrócił naszą uwagę na wielokulturowy charakter naszego miasta w XIX i XX wieku, o czym pisaliśmy zajmując się industrializacją przemysłową na przykładzie Łodzi i Włocławka. Do tematyki mniejszości narodowych i etnicznych powrócimy realizując wycieczki po naszym mieście ich szlakiem. Tradycyjnie też odwiedziliśmy Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej – Zbiory Sztuki, gdzie jak zawsze obejrzeliśmy wystawy stałe poświęcone twórczości Stanisława Zagajewskiego i Wacława Bębnowskiego odkrywając za każdym razem coś nowego, jednak i przede wszystkim to wystawa czasowa skłoniła nas do przyjścia na Zamczą.
Czar starych mebli, których piękno przywrócono w Pracowni Renowacji Antyków Romana Wietrzyckiego we Włocławku mogliśmy podziwiać w sali zabytkowego spichrza z poł. XIX wieku. Na wystawie pokazano także dokumentację zdjęciową ilustrującą skalę wykonanych prac, które przyczyniły się do odrestaurowania mebli i sprzętów. W nieodległej przyszłości odnowione zabytki znajdą się w Kłóbce w pokojach zabytkowego dworu rodziny Orpiszewskich, gdy zostaną zakończone prace remontowe, które przywrócą należyty blask rezydencji ziemiańskiej o patriotycznych i ”romantycznych” korzeniach. Mogliśmy podziwiać wspaniałe meble stanowiące wyposażenie XIX/XX salonu, jadalni, gabinetu, kuchni oraz sprzęty na przykład lodówkę bez prądu. Wpisaliśmy się do księgi pamiątkowej podkreślając fakt, że wystawa jest wspaniała i rewelacyjna. W holu głównym zrobiliśmy zdjęcie pamiątkowe przy obrazie ”Zamoyski pod Byczyną” wykonanego przez znanego ciechocińskiego malarza Zdzisława Szmidta [1935-2001] na podstawie szkicu Jana Matejki. Obraz muzeum podarowała żona artysty Barbara Szmidt.
W związku z tym, iż już wcześniej opracowaliśmy na naszej stronie internetowej materiał dotyczący historii i sztuki większości zabytkowych kościołów we Włocławku realizując wcześniejsze moduły z gotykiem, renesansem, barokiem w tle, i w tym ”niusie” będą odsyłacze do tych opracowań, natomiast w relacji z wycieczki opiszemy trzy świątynie: zbór luterański, cerkiew św. Mikołaja oraz kościół św. Stanisława.
Program wycieczki:
1/ Fara,
2/ Katedra
3/ Zbiory Sztuki,
4/ Kościół seminaryjny,
5/ Zbór protestancki,
6/ Klasztor,
7/ Cerkiew św. Mikołaja,
8/ Kościół św. Stanisława.
Pierwsi ewangelicy pojawili się we Włocławku pod koniec XVIII wieku. Byli to głównie osadnicy niemieccy, urzędnicy i żołnierze wywodzący się z Prus i miało to związek z rozbiorami Polski. Dla odprawiania nabożeństw przekazano im mały, drewniany kościółek św. Wojciecha pochodzący z 1600 r. Pierwsze nabożeństwo odprawiono w nim 31 maja 1821 roku. Samodzielną parafię utworzono w 1829 r., natomiast w latach 1830/31 wybudowano plebanię [czasy Kongresówki w dobie konstytucyjnej].
W roku 1850 Fryderyk Wilhelm Cords, dziedzic dóbr Siewiersk zapisał w testamencie swój majątek na budowę nowego kościoła, szkoły i szpitala ewangelickiego [domu opieki]. Kościół wybudowano w latach 1877-1881. Jest to budowla murowana z czerwonej cegły, wzniesiona według projektu budowniczego gubernialnego Franciszka Tournelle’a, pod nadzorem budowlanym Fijałkowskiego – budowniczego powiatowego. Kościół jest budowlą jednonawową z węższą, trójbocznie zamkniętą częścią ołtarzową i wieżą wtopioną w korpus nawy od wschodu. We wnętrzu, charakterystyczne dla kościołów ewangelickich, empory wsparte na słupach z ażurową dekoracją parapetów. Wyposażenie wnętrza neogotyckie: ołtarz, ambona, prospekt organowy.
Obok kościoła znajduje się kaplica pogrzebowa z końca XIX w. Plac kościelny otoczony jest murem, w którym od strony ulicy Brzeskiej znajduje się ozdobne ogrodzenie z kutego żelaza, fundowane w 1897 r. przez znanego obywatela miasta Ludwika Bauera, pierwszego prezydenta Włocławka i współzałożyciela Szkoły Handlowej – Liceum Ziemi Kujawskiej [1900 r.]. Adela i Ludwig Bauerowie przyczynili się do wzniesienia Domu Miłosierdzia [1905 r.] i ofiarowali parafii budynek szkolny [1908 r.] przy ul. Słowackiego. Najdynamiczniejszy rozwój parafii przypada na czas przed Wielką Wojną. Parafia liczyła wówczas ponad 3000 osób. Włocławianie narodowości niemieckiej, przeważnie protestanci, mieli ogromny udział w procesie industrializacji przemysłowej, w rozwoju handlu i rzemiosła oraz w rozwoju kulturalnym Włocławka. To właśnie ich praca i zaangażowanie w sprawy społeczne przyczyniło się do awansu cywilizacyjnego Włocławka w XIX i XX wieku, czyniąc nasze miasto trzecim pod względem znaczenia, po Warszawie i Łodzi, ośrodkiem miejskim w Królestwie Polskim i jednym z ważniejszych w niepodległej Polsce, np. produkcja celulozy, cykorii, ceramiki, itd. Takie nazwiska jak Harendorf, Bohm, Bufle, Muhsam, Haack, Neuman, Cassirer, Klauke, Steinhagen i wielu innych zasłużonych obywateli, to oni tworzyli historię naszego miasta, swojej małej ojczyzny.
Murowaną z czerwonej cegły cerkiew św. Mikołaja wzniesiono w 1900 roku na cmentarzu komunalnym we Włocławku, w miejscu pochówku Rosjan, tzw. kwartał prawosławny W mieście naszym mieszkała spora liczba Rosjan, wyznawców prawosławia, byli to głównie urzędnicy i żołnierze [m.in. dwa pułki wojsk rosyjskich] wraz z rodzinami, którym przyszło pełnić służbę na zachodnich rubieżach imperium Romanowów. Kolonia rosyjska we Włocławku liczyła kilka tysięcy osób. W mieście pierwszą cerkiew zlokalizowano około 1860 r. na Placu Kopernika w parterowym, drewnianym budynku i przyozdobiono bizantyjską kopułą. Budynek ten stał jeszcze w 1898 roku i został potem rozebrany dając miejsce bardziej reprezentacyjnej budowli, w której dzisiaj znajduje się Delegatura Inspektoratu Wojewódzkiego Ochrony Środowiska.
Wspomniana cerkiew pełniła swą funkcję do czasu gdy wybudowano na terenie ogrodu Saskiego [Plac Wolności] w latach 1894-1905 nową, monumentalną cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy. Nowa potężna budowla wzniesiona w stylu bizantyjskim, z charakterystycznymi kopułami widoczna była z daleka. Obiekt był symbolem panowania rosyjskiego, wyrazem rusyfikacji w architekturze, manifestacją rosyjskiej dominacji, dlatego też w 1925 r. zdecydowano o jego rozbiórce. Niektóre fragmenty ikonostasu oraz inne elementy wyposażenia znalazły się w cerkwi przy ul. Chopina. Artysta Aleksander Laszenko, generał Anton Denikin (największa nadzieja „Białych”) związani są z naszym miastem.
Budowa nowego kościoła przy ul. Wiejskiej planowana już przed Wielką Wojną wiąże się z utworzeniem nowej parafii [1922 r.]. Leon Bojańczyk właściciel cegielni przekazał na ten cel stosowną parcelę i kilka tysięcy cegieł. Inwestycja ruszyła dopiero w niepodległej Polsce [1926 r.] , ale wybuch II wojny światowej przerwał wznoszenie świątyni i dopiero po 1945 r. w Polsce, niestety już komunistycznej, z niemałym trudem udało się zwieńczyć dzieło. Powstał kościół bazylikowy z czerwonej cegły zwieńczony charakterystyczną kopułą. Niedawno kościół został otynkowany, w pobliżu świątyni znajduje się okazała plebania z czerwonej cegły i murowana dzwonnica. Kościół św. Stanisława jest ogromną, monumentalną świątynią, jedyną we Włocławku zwieńczoną centralnie kopułą na przecięciu nawy głównej z krótkim transeptem.
Budowla zbudowana na planie krzyża łacińskiego z krótkim prezbiterium. Wnętrze kościoła dekorowane skromną sztukaterią i okazałym gzymsem oraz potężnymi kolumnami nawiązującymi do antyku. W świątyni oraz na elewacji kilka tablic epitafijnych upamiętniających kapłanów i dobroczyńców parafii, m.in. Leona Bojańczyka. Wystawę w szkole z tej wycieczki oraz do Brześcia Kujawskiego [marzec-kwiecień] zorganizujemy w czerwcu 2012 r.