Z okazji Święta Niepodległości 11 listopada 2026 roku przygotowaliśmy w szkole wystawę oraz prezentujemy kolejny portret Ojca naszej Niepodległości: Romana Dmowskiego. W poprzednim roku szkolnym zainicjowaliśmy cykl portretów twórców niepodległości Polski: Poczet Ojców Niepodległości. W 2025 roku przedstawiliśmy portret Marszałka Piłsudskiego, a w kolejnych latach będą prezentowane sylwetki Paderewskiego, Witosa, Daszyńskiego, Korfantego oraz generałów Hallera, Żeligowskiego, Sosnkowskiego, Rozwadowskiego, Śmigłego-Rydza, Dowbór-Muśnickiego.
Portret Dmowskiego
Roman Dmowski (1864 – 1939) był jedną z najważniejszych i najbardziej wyrazistych postaci w historii polskiej polityki przełomu XIX i XX wieku. Jako główny twórca i ideolog Narodowej Demokracji (endecji), stworzył nowoczesny polski nacjonalizm, który całkowicie zmienił paradygmat myślenia o narodzie i państwie.
Dmowski odrzucił zakorzeniony w polskiej tradycji romantyczny kult powstań narodowych. Uważał, że zrywy zbrojne przynoszą Narodowi jedynie straty biologiczne i materialne. W swoim najsłynniejszym dziele „Myśli nowoczesnego Polaka” zdefiniował naród jako organiczną całość, której interes jest najwyższym nakazem moralnym. Przekonywał, że Polakiem się nie bywa, ale jest się nim zawsze – co wymaga stałej, codziennej pracy na rzecz wspólnoty, a nie tylko okazyjnego heroizmu. Egoizm narodowy i nowoczesny patriotyzm, to fundament myślenia Dmowskiego o narodzie (realizm kontra romantyzm). W przededniu Wielkiej Wojny Dmowski dokonał chłodnej kalkulacji geopolitycznej, która postawiła go w ostrej opozycji do Józefa Piłsudskiego. Za największe zagrożenie dla polskości uważał Niemcy ze względu na ich potęgę gospodarczą i skuteczną politykę germanizacyjną. Proponował tymczasowe zjednoczenie ziem polskich pod berłem cara. Uważał Rosję za państwo słabsze cywilizacyjnie, w którym Polacy z czasem wywalczą autonomię, a następnie niepodległość. Niemcy zdefiniował jako największego wroga, dlatego wybrał orientację prorosyjską i postawił na zwycięstwo Ententy w I wojnie światowej. Szczytowym momentem kariery politycznej Dmowskiego była konferencja pokojowa w Wersalu po zakończenie Wielkiej Wojny. Jako lider Komitetu Narodowego Polskiego wygłosił słynne, trwające kilka godzin expose prezentując polskie stanowisko w kwestii niemieckiej i przebiegu granicy. Swoje przemówienie sam na bieżąco tłumaczył na angielski i francuski, robiąc ogromne wrażenie na dyplomatach. To w dużej mierze jego zabiegom i tzw. „Linii Dmowskiego” Polska odzyskała Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie. Nie możemy pominąć, że Powstanie Wielkopolskie i stanowisko prezydenta Wilsona dotyczące nowego powojennego ładu pomogły Dmowskiemu przeforsować swój punkt widzenia odnośnie przebiegu polskiej granicy zachodniej. Dmowski miał jasną wizję tego, jak powinny wyglądać granice i struktura społeczna II Rzeczypospolitej. Chciał włączyć do Polski tylko te ziemie wschodnie, na których Polacy stanowili większość lub gdzie mniejszości mogły ulec szybkiej asymilacji. Odrzucił federacyjne plany Piłsudskiego, uważając, że luźna federacja z Ukraina i Litwą osłabi strukturę wewnętrzną Polski. Portret Dmowskiego nie jest jednoznaczny i do dziś budzi silne emocje z powodu jego poglądów społecznych. To właśnie Dmowski jest autorem słów, że ”Jestem Polakiem, więc mam obowiązki polskie…”. Antysemityzm był centralnym elementem jego ideologii. Dmowski postrzegał mniejszość żydowską jako element obcy, zagrażający polskiemu interesowi narodowemu i gospodarczemu. Inicjował m.in. bojkoty ekonomiczne żydowskich przedsiębiorstw, a w późniejszym okresie pojawiły się takie negatywne zjawiska na przykład w obszarze szkolnictwa wyższego, jak getto ławkowe i numerus clausus. W latach 20. i 30. XX wieku, rozczarowany parlamentaryzmem oraz odsunięciem partii politycznych od władzy przez Piłsudskiego, założył Obóz Wielkiej Polski i skupił się na wychowaniu młodzieży w duchu nacjonalizmu i autorytaryzmu. Organizacja ta przejawiała cechy nacjonalizmu radykalnego, czerpiąc wzorce zyskującego wówczas popularność we Włoszech faszyzmu m.in. hierarchiczna struktura społeczna i kult wodza. Roman Dmowski jako polityk był architektem polskiego realizmu politycznego i jednym z ojców niepodległości. Bez jego dyplomatycznego kunsztu w Paryżu granice zachodnie II RP mogłyby wyglądać zupełnie inaczej. Jednocześnie jego wykluczająca, nacjonalistyczna wizja kraju oraz głęboki antysemityzm sprawiają, że pozostaje postacią wybitną, ale głęboko polaryzującą.