21 maja br. realizując program KNH – Śladami Polski pierwszych Piastów. Romanizm – odwiedziliśmy Gniezno, pierwszą stolicę Polski. Podziwialiśmy wspaniałą Archikatedrę Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha oraz dzieła takich wybitnych artystów jak, Hans Brandt, Wit Stwosz, Bartłomiej Berrecci, Jan Maria Padovano, Hieromin Canavesi, Jan Florentczyk, Pompeo Ferrari i prawdopodobnie Jan Michałowicz z Urzędowa. Obejrzeliśmy także słynne Drzwi Gnieźnieńskie z 2 połowy XII w., wspaniały przykład sztuki romańskiej. Z tarasu widokowego wieży katedralnej podziwialiśmy panoramę Gniezna. Zwiedziliśmy Muzeum Początków Państwa Polskiego. Najciekawszą częścią ekspozycji jest spektakl audiowizualny zatytułowany „Kultura Polski Piastów” – niecodzienna podróż w epokę Piastów. Widz obserwuje tworzenie się państwowości polskiej od wczesnego średniowiecza do czasów Kazimierza Wielkiego. Wspaniale prezentuje się wystawa poświęcona rzeźbie romańskiej, m. in. kopie tympanonów fundacyjnych oraz słynne Drzwi Gnieźnieńskie i Płockie. Możliwość ich bezpośredniego porównania (treść i forma) daje moc wrażeń intelektualnych i artystycznych. Zorganizowaliśmy w szkole wystawę o Katedrze Gnieźnieńskiej.
„Wszystkie rzeczy widzialne,
pouczające nas przez wzrok symbolicznie…
służą do przedstawiania i oznaczania rzeczy niewidzialnych”
Katedra gnieźnieńska jest miejscem szczególnym i wyjątkowym w dziejach naszego narodu i chyba nikomu specjalnie nie trzeba tego udowadniać. Usytuowana nieco na zachód od dzisiejszego rynku na tzw. Wzgórzu Lecha, góruje nad współczesnym i dawnym Gnieznem. Historycznie jest to tzw. pierwsze podgrodzie sąsiadujące z palatium księcia i dawnym kościołem grodowym (obecnym kościołem św. Jerzego). Katedra gnieźnieńska była w przeszłości aulą koronacyjną królów polskich i miejscem wielu znaczących wydarzeń historycznych; jest po dziś dzień kościołem arcybiskupów gnieźnieńskich i miejscem grobu pierwszego Patrona Polski św. Wojciecha Biskupa i Męczennika. Dzieje katedry są długie i bardzo burzliwe, często naznaczone tragicznym piętnem, podobnie jak i historia całego naszego narodu. Wielokrotnie była niszczona na skutek najazdów czy też klęsk dotykających miasto i jego mieszkańców, ale zawsze podnosiła się z gruzów aby stanowić godną oprawę dla klejnotu jakim jest grób św. Wojciecha. Kolejni arcybiskupi i prymasi, znaczące rody wielkopolskie, członkowie kapituły zawsze starali się o to, aby ten kościół był najlepszą wizytówką na miarę czasów – dlatego zatrudniano najlepszych architektów i artystów.
Obecna, gotycka katedra z barokowym wieńcem kaplic stanowi nie tylko perłę architektoniczną, ale jest również swoistym „muzeum” – zbiorem dzieł sztuki z różnych epok, których autorami są niejednokrotnie powszechnie znani artyści. Pamiętajmy jednak, że nie jest to pierwszy kościół jaki stanął na Wzgórzu Lecha. Wchodząc zatem do jego wnętrza wypada najpierw zajrzeć do podziemi, aby odnaleźć ślady budowli naszych przodków.
ok. 970 Mieszko buduje trójkońchowy kościół na planie krzyża. W świątyni tej złożono zwłoki Dąbrówki – żony Mieszka I
996 przybycie św. Wojciecha do Gniezna
997 śmierć św. Wojciecha na terenie Prus
koniec X w. Bolesław Chrobry funduje następny kościół zbudowany na planie prostokąta
999 złożenie zwłok św. Wojciecha w gnieźnieńskim kościele i mianowanie pierwszego arcybiskupa w Gnieźnie, którym został Radzym Gaudenty – brat św. Wojciecha
1000 spotkanie Chrobrego z Ottonem III znane jako Zjazd Gnieźnieński. Gniezno staje się pierwszą polską metropolią. Z okazji tego wydarzenia cesarz podarował nowo erygowanej katedrze złoty ołtarz i krucyfiks procesyjny
1 ćw. XI w. powstaje kościół. Tym razem jest to trójnawowa i dwuwieżowa bazylika, zbudowana z kamiennych ciosów
1025 koronacja Bolesława Chrobrego
1038/39 najazd księcia czeskiego Brzetysława, podczas którego ograbiono i częściowo zniszczono katedrę
1064 konsekracja odbudowanej katedry
1076 koronacja Bolesława Śmiałego
1097 konsekracja (niektórzy określają to mianem dedykacji) prezbiterium dokonana 1 maja prze abp. Marcina i nadanie mu wezwania św. Wojciecha
ok. 1175 ufundowanie brązowych drzwi gnieźnieńskich
ok. 1239-43 nadanie Gnieznu praw miejskich
1295 koronacja Przemysła II w miejscowej katedrze
1300 koronacja Wacława II, ostatnia w gnieźnieńskiej katedrze
1342 arcybiskup Jarosław Skotnicki herbu Bogoria rozpoczyna od budowy prezbiterium, wznoszenie nowej katedry w stylu gotyckim
ok. 1390 zakończono w zasadniczym zrębie budowę prezbiterium i korpusu nawowego
1412-22 za arcybiskupa Mikołaja Trąby prowadzono prace przy budowie wieży, skarbca oraz kapitularza o oczywiście trwała fundacja bocznych kaplic
II poł. XV w. abp Jakub z Sienna ufundował krucyfiks na belce tęczowej, a prezbiterium wyposażył w stalle, które ustawiono w 1478 r.
ok. 1480 w centralnej części kościoła przed prezbiterium postawiono nowe mauzoleum św. Wojciecha ze wspaniale rzeźbioną płytą dłuta Hansa Brandta
1505 w antyfonarzu Klemensa z Piotrkowa przedstawiono widok gotyckiej katedry – brak na nim wieży południowej
1602 ukończono budowę wieży południowej i nakryto ją hełmem z miedzianej blachy
1613 pożar niszczy miasto i częściowo katedrę
1641-52 arcybiskup Maciej Łubieński przebudował szereg kaplic w modnym wówczas stylu barokowym, przy okazji zamurowano część arkad wiodących z naw do kaplic i prezbiterium, wstawiono nowe portale i położono nową marmurową posadzkę w miejsce dawnej ceglanej
1721-30 budowa nowych stalli w prezbiterium; ich wykonanie zlecono toruńskiemu snycerzowi Kinastowi
1760 kolejny pożar niszczy katedrę i zabudowania na Wzgórzu Lecha
1761-67 za czasów biskupa Władysława Łubieńskiego, pod kierunkiem architekta Efraima Szregera dokonano gruntowej przebudowy wnętrza w duchu klasycystycznym z pewnymi elementami przemijającego już baroku, trwają również prace przy wieńcu kaplic otaczającym katedrę
1765-66 w prezbiterium powstaje nowy ołtarz główny. Wykonali go mistrz murarski Kundiger i snycerz Augustyn Schoeps z Poznania. W katedrze ułożono również nową posadzkę sprowadzoną z Krakowa
po 1777 kolejny ruch budowlany za czasów prymasa Ostrowskiego. Jego celem miało być ostateczne ujednolicenie zewnętrznej bryły katedry poprzez przebudowę kaplic i krucht
1806 do Gniezna wkraczają wojska francuskie zamieniając katedrę na magazyn zboża
1819 wybucha po raz kolejny wielki pożar, który prawie całkowicie zniszczył miasto, jednak zabudowania na Wzgórzu Lecha i katedra ocalały
1820 nowa koncepcja urbanistyczna miasta. Na osi katedry założono nową szeroką ulicę, włączając tym samym bryłę katedry w kompozycję przestrzenną miasta
1839 usunięto barokową konfesję nad trumienką z relikwiami św. Wojciecha, w zamian ustawiono cztery żeliwne anioły
1866 decyzją arcybiskupa Mieczysława Ledóchowskiego przywrócono zdemontowaną konfesję
1939-45 w czasie wojny Niemcy zamienili katedrę na salę koncertową, wówczas ponownie rozebrano konfesję i schowano ją w pomieszczeniach wieży, w ostatnich dniach wojny pocisk artyleryjski, który uderzył w katedrę zniszczył częściowo wieże i dach
1953-65 naprawiono zniszczenia wojenne, ponadto trwały prace nad regotyzacją nawy głównej i prezbiterium pod kierunkiem arch. Aleksandra Holasa i przy współpracy prof. Jana Zachwatowicza
1979 papież Jan Paweł II przybywa do Gniezna w czasie swojej pierwszej pielgrzymki do Ojczyzny
1992-1995 w związku ze zbliżającym się tysiącleciem śmierci św. Wojciecha trwają prace konserwatorskie i renowacyjne nad przywróceniem barokowej konfesji męczennika oraz nową aranżacją miejsca jego kultu i przestrzeni liturgicznej w katedrze. Powstaje nowy ołtarz posoborowy
1997 tysiąclecie męczeńskiej śmierci św. Wojciecha. Z tej okazji przybywa po raz drugi do Gniezna papież Jan Paweł II, gdzie odprawia Mszę Świętą w obecności prezydentów siedmiu państw europejskich
1999 rozpoczynają się prace przy elewacji wieńca kaplicy wokół katedry oraz przy wieżach. Wewnątrz konserwowane są wnętrza poszczególnych kaplic oraz ołtarze, epitafia i nagrobki
2000 12 marca w milenium Zjazdu Gnieźnieńskiego do Gniezna przybyli prezydenci pięciu państw
DRZWI GNIEŹNIEŃSKIE
Przy wieży południowej znajduje się dawne wejście główne do katedry, przy którym gromadzi się dziś najwięcej ludzi, podziwiających eksponowane tu słynne spiżowe Drzwi Gnieźnieńskie, które znajdują się w pięknym gotyckim portalu ze sceną Sądu Ostatecznego.
Drzwi Gnieźnieńskie składają się z dwóch skrzydeł oblanych z brązu, które różnią się nieco wielkością (prawe-323 x 83 cm , lewe-328 x 84 cm), z dwiema kołatkami w kształcie lwich głów. Na drzwiach – w 18 kwaterach – przedstawiono sceny z życia św. Wojciecha ( należy najpierw oglądać od dołu ku górze skrzydło lewe, potem – od góry do dołu – skrzydło prawe).
Kolejne sceny pokazują:
- Narodziny i kąpiel (czy może chrzest) Wojciecha
- Ofiarowanie w kościele w Libicach
- Oddanie do szkoły katedralnej w Magdeburgu
- Modlitwę przed kaplicą w Pradze
- Otrzymanie godności biskupiej
- Wypędzenie demona z opętanego
- Widzenie senne
- Napominanie księcia czeskiego Bolesława II za tolerowanie handlu chrześcijańskimi niewolnikami
- Cud z dzbankiem w klasztorze na Awentynie w Rzymie
- Przybycie do kraju Prusów
- Chrzest nawróconego Prusa
- Wojciecha wygłaszającego kazanie do Prusów
- Ostatnią mszę świętą
- Męczeńską śmierć Wojciecha
- Wystawienie zwłok Wojciecha owiniętych w całun
- Wykupienie zwłok przez Bolesława Chrobrego
- Sprowadzenie zwłok do Gniezna
- Złożenie ciała świętego do grobu w Gnieźnie