Wycieczka – poznajemy Ziemię Dobrzyńską

Lipno, Karnkowo i Skępe – Wycieczkę zrealizowaliśmy 7 kwietnia 2013 r. w niedzielę poznając historię i zabytki Lipna, Karnkowa i Skępe oraz dzieje biskupiego rodu Karnkowskich.

Lipno – administracyjna stolica Ziemi Dobrzyńskiej zachowało historyczne centrum, pełen uroku Stary Rynek z klasycystycznym ratuszem w południowej pierzei wzniesiony po 1831 roku. Obecnie magistrat. Do rynku przylega działka, a na niej najstarszy i najcenniejszy obiekt architektury gotycki kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP z drugiej połowy XIV w. W świątyni znajduje się piękny manierystyczny ołtarz główny z poł. XVII w. przeniesiony w 1762 r. z kościoła klasztornego bernardynów ze Skępego oraz ołtarze boczne rokokowe. Stary Rynek wraz z farą stanowią najciekawszą i najstarszą część zespołu urbanistycznego. W Lipnie urodzili się Apolonia Chałupiec gwiazda kina niemego znana jako Pola Negri oraz Leszek Balcerowicz wicepremier, minister finansów i prezes NBP, autor ekonomicznej transformacji ustrojowej po 1989 roku, natomiast w okolicach miasta we wsi Popowo Prezydent RP Lech Wałęsa.

Jadąc dalej trasą w odległości 28 km. od Włocławka dotarliśmy do Karnkowa siedziby rodu Karnkowskich [ XV wiek – 1939 r.]. We wsi znajduje się dwór szlachecki z przełomu XVIII i XIX wieku oraz świątynia z XVI. Zwiedziliśmy renesansowy kościół parafialny, mauzoleum rodziny Karnkowskich herbu Junosza. W świątyni znajdują się płyty nagrobne i tablice epitafijne od renesansu po XIX wiek [sztuka sepulkralna] oraz wystrój wnętrza rokokowy [sztuka snycerska]. Kościół przebudowany i rozbudowany przez Karnkowskich w XVIII wieku. Szlachecka rodzina Karnkowskich w XVI wieku miała realną szansę wejścia do grona elity społecznej – magnaterii, tak jak było to udziałem innych rodów biskupich, na przykład Załuskich, Szembeków, Łubieńskich. Zwiedziliśmy także cmentarz parafialny w Karnkowie zlokalizowany w niewielkiej odległości od kościoła. Na cmentarzu znajdują się głównie nagrobki XX-wieczne i nieliczne z końca XIX wieku oraz interesująca architektonicznie kaplica cmentarna. Nekropolia otoczona jest pięknym drzewostanem i przylega do szosy Lipno – Skępe. Na cmentarzu spoczywają, m.in. Karnkowscy i Biesiekierscy.

Jan Karnkowski [1472-1537] był sekretarzem królewskim, biskupem przemyskim potem kujawsko-pomorskim. W katedrze włocławskiej znajduje się spiżowa płyta nagrobna biskupa Jana Karnkowskiego, wybitne renesansowe dzieło sztuki sepulkralnej – import z Norymbergi. Stanisław Karnkowski [1520-1603] sekretarz królewski, biskup kujawski następnie arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski, założył we Włocławku pierwsze w Polsce seminarium duchowne [1569], opracował dla Gdańska słynne statuty, był interrexem. Znaczenie Karnkowskich w polityce I RP okazało się krótkotrwałe, podobnie jak Czarnkowskich, Lipskich, Radziejowskich, Komorowskich, a ich oddziaływanie ponownie miało wymiar regionalny. Warto tutaj przypomnieć, iż miejscem pochówku prymasów Polski są katedry w Gnieźnie, Łowiczu i Warszawie. Wyjątkowo rzadko na miejsce wiecznego spoczynku prymasi wybierali inne świątynie, na przykład w Kaliszu [Karnkowski] lub Skierniewice [Ostrowski].

W Skępem znajduje się sanktuarium Maryjne o zasięgu regionalnym. Okoliczne dobra ziemskie i miejscowość związane były ze znacznymi i sławnymi rodami Kościeleckich [renesansowe mauzoleum rodowe w Kościelcu Kujawskim], Mieleckich i od 1620 do 1939 r. w posiadaniu Zielińskich [ Biblioteka Zielińskich w Płocku Towarzystwa Naukowego]. Kult Maryjny jest szczególnie związany z kulturą polskiego baroku, sarmatyzmem oraz niezwykle ważnym elementem kultury ludowej. Budowę murowanego kościoła i klasztoru rozpoczęli bernardyni ok. 1510 roku i kontynuowali w XVII i XVIII wieku. Powstał okazały zespół klasztorny z wirydarzem, krużgankami i kaplicami. Wnętrze kościoła zdobi polichromia z połowy XVIII wieku Walentego Żebrowskiego i bogaty, rokokowy wystrój snycerski oraz w ołtarzu głównym gotycka rzeźba Matki Boskiej Skępskiej z 1496 r. W przyszłości chcielibyśmy ponownie odwiedzić Ziemię Dobrzyńską i zwiedzić Obory i Chrostkowo – razem będzie to niemal w komplecie zrealizowana trasa pt. ”Szlakiem baroku po Ziemi Dobrzyńskiej”.

Literatura:
Adam Kucharski, Architektura i sztuka kościoła parafialnego w Karnkowie; tenże, Inskrypcje fundacyjne i epitafia z kościoła parafialnego w Karnkowie [w:], Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie, t. 19, Włocławek 2004; tenże, Historia rodu Karnkowskich z Karnkowa. Studium z genealogii ziemi dobrzyńskiej, [w:] Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie tom 18, Włocławek 2003; Michał Kwiatkowski, Krystyna Pawłowska, U stóp Maryi. Sanktuaria Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej, MZKiD, Włocławek 2011; Włocławek i okolice. Przewodnik, pod red. Stanisława Kunikowskiego, WTN, Włocławek 2000.