Wycieczka do parku i muzeum

Przeszłość, teraźniejszość i perspektywy Parku im. H. Sienkiewicza.
Muzeum Etnograficzne:
”Zapomniany świat. Olędrzy w krajobrazie i kulturze”.

W ferie zimowe 19 stycznia zrealizowaliśmy kolejną wycieczkę związaną z historią i zabytkami naszego miasta [Park Sienkiewicza] i odwiedziliśmy MZKiD – Oddział Etnograficzny, w związku z prezentowaną wystawą poświęconą osadnictwu olęderskiemu w Polsce. Początek osadnictwa olęderskiego w Polsce sięga wieku XVI i związany jest z przybyciem mennonitów. Koloniści przybyli z terenu dzisiejszej Holandii i Niemiec i potrafili zajmować się uprawą ziemi i hodowlą zwierząt na terenach podmokłych i zalewowych położonych w delcie Wisły i w dolinach rzek. Ukształtowany wówczas model osadniczy obowiązywał w stuleciach następnych i obowiązywał nie tylko gości z Zachodu, także Polaków osadzanych na prawie olęderskim. Ślady wielowiekowego pobytu olędrów na terenie naszego kraju jeszcze dzisiaj obecne są w krajobrazie i kulturze m.in. na Żuławach, Kujawach i ziemi dobrzyńskiej. W wyniku II wojny światowej świat Olędrów odszedł do przeszłości, pozostawiając milczące świadectwa w postaci budynków [m.in. domy podcieniowe na Żuławach], charakterystycznie ukształtowanych pól czy cmentarzy. Na wystawie obejrzeliśmy archiwalne fotografie oraz liczne artefakty: zabytki meblarskie, detale architektoniczne, przedmioty codziennego użytku o walorach artystycznych mi.in. ceramika, dewocjonalia oraz narzędzia. Wystawie towarzyszy informator.

Kolejna fala osadników wyznania protestanckiego przybyła na ziemie polskie w XVIII wieku, a zwłaszcza po rozbiorach z inicjatywy Królestwa Pruskiego [Mursk, Smólnik, szlakiem ewangelików po Kujawach, wycieczkę planujemy zrealizować w maju 2016 r.]. Zwiedzanie Parku im. Henryka Sienkiewicza zaczęliśmy od placu katedralnego, naprzeciwko fasady zachodniej bazyliki w miejscu gdzie w 1924 roku odsłonięto pomnik pułkownika Stanisława Bechiego bohatera Risorgimento i Powstania Styczniowego. Ze zniszczonego pomnika przez Niemców w 1940 r. ocalała płaskorzeźba będąca kopią dzieła wykonanego przez Teofila Lenartowicza znajdującego się we Florencji w kościele Santa Croce. Płaskorzeźba wykonana z brązu przedstawiająca scenę rozstrzelania bohaterskiego Włocha przez wiele lat eksponowana była przed obecnym Teatrem Impresaryjnym przy ul. Wojska Polskiego. Nowy pomnik wraz z płaskorzeźbą zlokalizowano przy ul. Chopina obok nowego stadionu miejskiego w pobliżu miejsca gdzie Rosjanie rozstrzeliwali powstańców [tzw. Piaski].

Park założony w 1870 roku jest jednym z najstarszych parków miejskich w Polsce i położony jest w dolinie rzeki Zgłowiączki wpadającej do Wisły na przestrzeni od ulicy Wyszyńskiego do mostu kolejowego z 1862 roku. Rosjanie wycofując się z Kongresówki w 1914 r. wysadzili most odbudowany zaraz przez Niemców dla których kolej warszawsko-bydgoska miała strategiczne znaczenie, było to w dobie Wielkiej Wojny [1914/18].

Władze miasta przymierzają się do szeroko rozumianej rewitalizacji parku z wykorzystaniem środków unijnych. W planach jest skomunikowanie parku z bulwarami nad Wisłą poprzez wybudowanie kładki pod zabytkowym mostem drogowym [ul. Wyszyńskiego dawny trakt toruński] zbudowanym w latach 1854-56 przez firmę ”Wolf Kamiński i Ludwik Lewenstein”. Most wysadzili Rosjanie w 1914 r., a Niemcy odbudowali w 1916. Most ozdobiono herbami Włocławka i Kujaw wykonanymi przez zakład kamieniarski F. Gontarskiego. Warto byłoby na podstawie archiwalnych fotografii zrekonstruować historyczne latarnie, które w liczbie czterech znajdowały się na moście oraz odnowić herby. Latarnie [żeliwne lub betonowe stylowe słupy ?] oprócz funkcji użytkowych posiadały także walory estetyczne. W ramach rewitalizacji parku planuje się odnowienie alejek, wprowadzenie obiektów małej architektury [nowe oświetlenie, ławki, kosze na śmieci, instalacje plenerowe ], nowe nasadzenia drzew i krzewów, dywany kwiatowe i klomby oraz włączenie do parku obszaru tzw. Słodowa, czyli kolejnego fragmentu doliny Zgłowiączki między linią kolejową Kutno-Toruń, a ulicą Wysoką. Obszar Słodowa jeszcze w latach 60-tych i 70-tych był rekreacyjnie wykorzystywany przez mieszkańców Zazamcza i Kokoszki. Kąpiele słoneczne i w rzece oraz na jedynym miejskim basenie odkrytym, gra w piłkę, spacery oraz bogaty drzewostan to potencjał, z którego włocławianie korzystali i który należy odtworzyć. Prace na Słodowie są już mocno zaawansowane: wybudowano Basen Miejski, mini park linowy, mini skate park, lodowisko, boisko siatkowej piłki plażowej, piłki nożnej i dwie wiaty oraz miejsca na ognisko.

Kolejny etap to wytyczenie alejek, oświetlenie i zrealizowanie pomysłu na odbudowanie odkrytego basenu dla dzieci i dorosłych. Park ze Słodowem jest już skomunikowany, ponieważ kilka lat temu wybudowano przejście pod zabytkowym mostem kolejowym z XIX wieku. Most w formie arkady przed wysadzeniem przez Rosjan ozdobiony był dwoma medalionami dotyczącymi daty jego wzniesienia: 18-62. Warto ów detal architektoniczny odtworzyć ze względów estetycznych i dydaktycznych. Na Słodowie przy ul. Szpitalnej znajduje się Harcówka w budynku dawnej izby wytrzeźwień, po drugiej stronie ulicy zabudowania elektrociepłowni i budynki dawnej cegielni parowej Bojańczyka [po 1870 r.]. Do parku przylega też eklektyczny pałacyk Leona i Michała Bojańczyków z 1881 r., obecnie stylowy Hotel ”Aleksander”. Wjazd na teren byłej rezydencji znajduje się przy ul. Szpitalnej. Na Słodowie znajduje się też budynek dawnego młyna, w którym podczas okupacji przez krótki czas przebywali jeńcy wojenni. Na terenie parku są cztery mostki betonowe i jeden na Słodowie. Jeszcze na początku lat 70-tych brzegi Zgłowiączki w parku były połączone malowniczymi drewnianymi mostkami. Opiekun KNH w swoich zbiorach posiada kolorową widokówkę z fragmentem parku z takim właśnie mostkiem na tle wierzb pokładających się na rzece i topól. W najstarszej części parku, a jednocześnie najbardziej reprezentacyjnej znajduje się skromny pomnik H. Sienkiewicza [projekt rzeźbiarza Stanisława Słoniny z 1968 r.]. Kolejną część parku wyznacza obszar między żelbetonowym mostem drogowym wybudowanym w 1932 r. na ul. Kilińskiego obecnie Okrzei, a wspomnianym już mostem kolejowym z cegły. W okresie międzywojennym pobudowano muszlę koncertową, cukiernię, koncertowała orkiestra 14 pułku piechoty i straży pożarnej, park tonął w zieleni i kwiatach. Po wojnie w czasach PRL-u wybudowano w parku kawiarnię ”Parkową” i amfiteatr [1965/66]. Obiekty te nie zachowały się, natomiast kawiarnię i amfiteatr rozebrano w 2007 roku. Przy okazji rewitalizacji należy także pomyśleć o zabezpieczeniu parku przed aktami wandalizmu: monitoring, ogrodzenie parku i zamykanie go na noc, profesjonalna ochrona, itd.

W 1974 roku park wpisano do rejestru zabytków. Zagęszczenie drzew i krzewów na terenie parku zbliżone jest do 200 sztuk na hektar, co ma w warunkach miejskich ogromne znaczenie ekologiczne. W parku jest 65 gatunków drzew, większość [53] stanowią drzewa liściaste i 39 gatunków krzewów [folder, Włocławska Informacja Turystyczna]. Pierwszy w Polsce publiczny park miejski powstał w Warszawie w I połowie XVIII wieku [Ogród Saski]. Prywatne ogrody i parki zaczęły w naszym kraju powstawać od XVI wieku przy królewskich i magnackich rezydencjach. Założenia ogrodowo-parkowe powstały m.in. na zamku wawelskim w XVI wieku za ostatnich Jagiellonów, które teraz pieczołowicie się odtwarza, na Zamku Królewskim w Warszawie już za Zygmunta III Wazy, ”Wersal” na Podlasiu J. K. Branickiego herbu Gryf, Łazienki króla Stasia i Wilanów Jana III, Puławy Czartoryskich, Arkadia i Nieborów Radziwiłłów, Zofiówka Potockich na Ukrainie i wiele innych: Rogalin Raczyńskich , Pieskowa Skała Szafrańców, Rydzyna Leszczyńskich i Sułkowskich, Kórnik Górków, Działyńskich i Władysława hrabiego Zamoyskiego, Łańcut Potockich, Baranów Sandomierski Leszczyńskich, Krasiczyn Krasickich, Tarłów i Sapiehów, Wiśnicz Kmitów i Lubomirskich, Podhorce Koniecpolskich i Rzewuskich, Brzeżany Sieniawskich, Krzyżtopór Krzysztofa Ossolińskiego, Kalinowskich, Denhoffów, Morsztynów, Paców, Lubostroń Skórzewskich, pałac biskupów krakowskich w Kielcach, rezydencja biskupów płockich w Pułtusku, itd.

Pierwszy ogród spacerowy we Włocławku powstał ok. 1824 r. przy ul. Słowackiego i funkcjonował do 1830 r. Po 1839 roku na terenie obecnego Placu Wolności powstał Ogród Saski, który w 1905 roku ograniczono wznosząc w tym miejscu cerkiew prawosławną rozebraną w 1925 r. W mieście oprócz Parku Sienkiewicza posiadamy liczne skwery oraz drugi park im. Władysława Łokietka powstały w 1974 roku i obecnie modernizowany. Zdjęcia: kawiarnia Parkowa i basen odkryty na Słodowie, Album Włocławek, Władysław Strojny, wydawnictwo ”Sport i Turystyka”, Warszawa 1970 r. Literatura: monografie o Włocławku, przewodniki, opracowania, prasa, internet. Park miejski jest zorganizowaną, publiczną, miejską przestrzenią zieloną pełniącą funkcję wypoczynkową, rekreacyjną, a także sportową. Parki miejskie są namiastką lasu. Znane parki miejskie: Central Park w Nowym Jorku, Park Śląski w Chorzowie, Park Oliwski w Gdańsku, Planty w Krakowie.

Patrz także: most na Zgłowiączce »