W piernikowym grodzie – wycieczka

W sobotę 5 kwietnia 2014 roku realizując nowy program autorski ”Wybrane zabytkowe nekropolie w Polsce i wielkie muzea krajowe” zorganizowaliśmy wycieczkę do Torunia. Zwiedziliśmy najstarszy cmentarz w Toruniu św. Jerzego, Muzeum Okręgowe Dom Eskenów, i jak zawsze z ogromną przyjemnością przeszliśmy się po Starym Mieście, odwiedzając m.in. Bazylikę katedralną Świętych Janów, Kościół Mariacki i Kościół Ducha Świętego.

Spacerując po starówce i terenach przyległych [Plac Rapackiego] mieliśmy okazję podziwiać piękno toruńskich pomników, prawdziwe dzieła sztuki: Księdza Jerzego Popiełuszki, Marszałka Józefa Piłsudskiego, Ojca Świętego Jana Pawła II i Mikołaja Kopernika, najbardziej rozpoznawalnego zabytku – pomnika, będącego wyznacznikiem tożsamości miasta. Toruń oczywiście ma więcej takich wyznaczników, które są jego symbolami: Uniwersytet, Krzywa Wieża, Ratusz, pierniki oraz wskazać by można kilka innych, które dopiero aspirują do rangi symboli czy oryginalnych atutów dynamicznie rozwijającego się miasta. W Toruniu oprócz zabytków jest wiele innych atrakcji, które sprawiają, iż pobyt w grodzie Kopernika należy do niezapomnianych przeżyć. Spacerując wąskimi uliczkami średniowiecznego miasta, przechodząc obok gotyckich budowli, zaglądając do stylowych restauracji i pubów, odwiedzając muzea, galerie, teatry, księgarnie i biblioteki, łapiemy wiatr historii i płyniemy przez ocean czasu.

Toruń co oczywiste muzealnictwem stoi. W dawnej fabryce Weesego, gdzie produkcja piernika sięga XVII wieku przy ulicy Strumykowej powstaje Muzeum Piernika Toruńskiego. Otwarcie nowej placówki nastąpi w 2015 roku. W muzeum znajdą się oryginalne eksponaty, pamiętające XVII, XVIII i XIX wiek, oraz multimedia i interaktywność. W Domu Eskenów to się doskonale sprawdza. Warto dodać, że w ciągu ostatnich kilku lat Muzeum Okręgowe w Toruniu przeszło prawdziwą metamorfozę, zmieniając się w nowoczesną placówkę na miarę XXI wieku. W sumie w modernizację i rozwój muzealnictwa w Toruniu zainwestowano 28 milionów złotych. Większość środków pochodzi z Unii Europejskiej, a kolejna perspektywa budżetowa UE dla Polski do 2020 roku to dalsze możliwości rozwoju.

Cmentarz św. Jerzego

Cmentarz jest najstarszą zachowaną nekropolią Torunia. Został założony w lutym 1811 (pierwsze pochówki od czerwca tegoż roku). Historia cmentarza sięga XIV w., kiedy to w pobliżu podmiejskiego kościoła św. Jerzego oraz leprozorium wyznaczono miejsce pochówków.
Stary cmentarz św. Jerzego zlikwidowano w 1813 tworząc nieopodal nowe miejsce grzebalne, kilkakrotnie powiększane (m.in.: w 1826, 1854, 1856, 1890), obecnie zajmuje ok. 8 ha, podzielony jest na 28 kwater. Obecnie poszczególne części są administrowane przez następujące parafie: ewangelicko-augsburską św. Szczepana, katedralną Świętych Janów i parafię Wniebowzięcia NMP. Korzystają z niego również prawosławni i osoby innych wyznań.

Mimo znacznego wieku cmentarza zachowało się tu raczej mało przykładów dawnej rzeźby nagrobnej, najstarszy – jednocześnie najciekawszy jest nagrobek o formach neoklasycystycznych wystawiony w 1826 zmarłemu 9 lat wcześniej Johannowi Ephraimowi Wesselowi. Również z pierwszej połowy XIX w. pochodzą jeszcze dwa nagrobki: Amalii Hirsch z 1844 i kapitana Żernickiego z 1839. Stosunkowo nieliczne są nagrobki z końca XIX w., zdecydowana większość pochodzi z XX stulecia. Nie brak wśród nich pomników o ciekawej formie. Niektóre z nich wymagają pilnej renowacji, jak np. modernistyczny nagrobek rodziny przemysłowców Raapke. Urodę najdawniejszych części nekropolii podkreśla bujna stara zieleń oraz ozdobne metalowe ogrodzenia grobów.

Na wzór najcenniejszych polskich nekropolii, także na cmentarzu św. Jerzego – przy okazji uroczystości związanych ze świętem Wszystkich Świętych – prowadzona jest coroczna kwesta przeznaczona na renowację najcenniejszych pomników nagrobnych.

Źródło: wikipedia.pl

Cmentarz jest nekropolią wybitnych torunian, w tym wielu profesorów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Spoczywają tu m.in.:

1/ Zofia Abramowiczówna [1906-1988], filolog klasyczna, profesor UMK,
2/ Ryszard Bohr [1926-1987], biolog i ekolog, wieloletni dziekan Wydziału Biologii, profesor i rektor UMK,
3/ Władysław Dziewulski [1878-1962], astronom, profesor USB i UMK,
4/ Stanisław Gorgolewski [1926-2011], astronom, profesor UMK, jego uczniem był Aleksander Wolszczan, odkrywca pierwszej planety poza Układem Słonecznym.
5/ Karol Górski [1903-1988], historyk, profesor UMK, oficer odznaczony był srebrnym Krzyżem Virtuti Militari za udział w kampanii polskiej, jeniec oflagu Woldenberg. Doktorat honoris causa UMK [1979] i Uniwersytetu Wrocławskiego [1984], od 1970 r. członek Akademii Mediewistycznej Uniwersytetu Harvarda, wykładał na Uniwersytecie w Oxfordzie, Cambridge i na wielu innych uczelniach,
6/ Marian Gumowski [1881-1974], numizmatyk i historyk, profesor UJ, UAM, i UMK,
7/ Kazimierz Jasiński [1920-1997], mediewista i genealog, profesor UMK,
8/ Sławomir Kalembka [1936-2009], historyk, rektor UMK,
9/ Ludwik Kolankowski [1882-1956], historyk, profesor USB i pierwszy rektor UMK,
10/ Jan Pruffer [1890-1959], zoolog i biolog, profesor USB i UMK,
11/ Elżbieta Zawacka, ps.”Zo” [1909-2009], kurierka Komendy Głównej AK, cichociemna, profesor i generał. Dama Orderu Orła Białego,
12/ Zbigniew Zdrójkowski [1915-1995], historyk prawa, profesor UMK, uczeń profesora Karola Koranyiego.
13/ Profesor Marian Biskup [ 1922-2012] wybitny historyk-mediewista, autor tak fundamentalnych prac jak: Trzynastoletnia wojna z Zakonem Krzyżackim, Wojna pruska 1519-1521 oraz Dzieje Zakonu Krzyżackiego w Prusach opracowane wspólnie z wybitnym mediewistą profesorem Gerardem Labudą [1916-2010], odznaczonym pośmiertnie Orderem Orła Białego.

Polecamy:
1/ Cmentarz św. Jerzego, pod red. Bogusława Dybasia, Towarzystwo Miłośników Torunia, Toruń 2006.

Muzeum Dom Eskenów

Toruń i jego historia
Pradzieje, średniowiecze i czasy nowożytne.

Toruń i jego historia to wystawa będąca jednym z największych przedsięwzięć ekspozycyjnych Muzeum Okręgowego w Toruniu, a zarazem najbardziej oczekiwanych przez miłośników miasta. W swym ostatecznym kształcie obejmie ona okres pradziejów do II połowy XX wieku, a całość będzie zrealizowana z wielkim rozmachem, przy wykorzystaniu najnowszych trendów we współczesnym muzealnictwie. Jej konstrukcja umożliwi systematyczne dodawanie kolejnych elementów – zarówno zabytków jak i rozwiązań aranżacyjnych.

Obecnie udostępniona została część ekspozycji obejmująca historię Torunia w okresie przedlokacyjnym, epoce średniowiecza oraz w czasach nowożytnych. W wielkiej sieni Domu Eskenów zaprezentowano prahistorię okolic dzisiejszego Torunia. Dzięki badaniom archeologicznym prowadzonym w samym mieście i terenach wokół niego pozyskano wiele zabytków z okresu przed powstaniem Torunia i umieszczono je na wystawie. Są to m.in. przedmioty codziennego użytku, biżuteria i broń.

Główna część ekspozycji dotyczy powstania i rozwoju Torunia w epoce średniowiecza. Początek miasta nierozerwalnie związany był z przybyciem na ziemię chełmińską w 1228 roku rycerzy Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie. Dnia 28 grudnia 1233 roku wielki mistrz krzyżacki Herman von Salza oraz mistrz krajowy Herman Balk wydali przywilej, zwany później chełmińskim, który regulował założenie oraz definiował prawa i przywileje Torunia i Chełmna. Lokacja Starego Miasta stanowiła początek procesu intensywnego napływu osadników, głównie kupców, z różnych rejonów ziem polskich oraz innych krajów europejskich. Dla rozwoju nowo utworzonego miasta fundamentalne znaczenie miała decyzja o wzniesieniu zamku krzyżackiego, która zapadła krótko przed połową XIII wieku. Kolejnym etapem było założenie w 1264 roku Nowego Miasta Torunia. Od tego momentu trzy odrębne organizmy funkcjonowały obok siebie, by w 1454 roku połączyć się i utworzyć, już także pod względem formalnym, jedno miasto – Toruń.

Rozkwit gospodarczy Torunia w XIV i XV wieku wiązać należy przede wszystkim z przystąpieniem miasta do, jeszcze przed 1280 rokiem, do Związku Miast Hanzeatyckich. W tym okresie Toruń był jednym z największych ośrodków handlowych w Prusach. Stanowił ważny punkt na szlaku wielkiej wymiany handlowej pomiędzy południem a północą Europy. Intensywnie rozwijały się także cechy rzemieślnicze. Istotną rolę odgrywał również udział Torunia i jego mieszkańców w konfliktach pomiędzy Zakonem a królami polskimi. W tej części wystawy znalazły się obiekty związane z wyżej wymienionymi zagadnieniami, m.in. zabytki ilustrujące życie codzienne, broń, towary, którymi handlowali toruńscy kupcy, oraz średniowieczne rzeźby sakralne. Zaprezentowane zostały także najważniejsze dokumenty dla dziejów miasta: odnowiony w 1251 roku akt lokacyjny Torunia, akt lokacyjny Nowego Miasta Torunia oraz akty pierwszego i drugiego pokoju toruńskiego.

W dwóch salach I piętra Domu Eskenów zaprezentowano czasy nowożytne – historycznie okres od XVI do XVIII wieku. Ekspozycję zaczynają jednak dokumenty z 1457 roku, którymi to król Kazimierz Jagiellończyk [1447-1492] wyznaczył system gospodarczy, menniczy i ustrojowy dla Torunia. Pierwsza sala wprowadza widza właśnie w wydarzenia związane z ówczesnym ustrojem naszego miasta, ważnymi postaciami, mennicą toruńską i życiem codziennym. Początek nowego okresu dla Torunia związany był z dniem 6 marca 1454 roku, kiedy to król Polski Kazimierz Jagiellończyk dokonał inkorporacji Prus do Polski. Tym samym Toruń przeszedł pod jurysdykcję królów polskich na kolejne kilkaset lat. Efektem tego były liczne wizyty monarchów Polski w naszym mieście. Wystawa przedstawia zarówno najważniejsze zagadnienia związane ze zmianami struktur ustrojowych, jak i przybliża przedstawicieli władz toruńskich i mieszczan, którzy wnieśli swój ogromny wkład w kształtowanie i funkcjonowanie Torunia. Kolejna sala wprowadza najpierw zwiedzających w tak ważny aspekt czasów nowożytnych, jakim była wolność religijna, która w tym okresie cieszyli się torunianie. Na mocy dokumentu króla Zygmunta Augusta [1548-1572] z 1558 roku Toruń zyskał swobody wyznaniowe, co dało początek licznym zmianom religijnym. Sprzyjało to różnym wydarzeniom, chociaż nie zawsze pozytywnym. Colloquium Charitativum z 1645 roku, czyli tzw. rozmowa braterska mająca uspokoić napięcia między innowiercami w Polsce, zasłynęła w ówczesnej Europie jako przejaw ogromnej tolerancji. Bywały jednak i krwawe epizody, jak tumult toruński z 1724 roku, kiedy to doszło do zamieszek na tle religijnym, a wyrok sądu nie był łaskawy nie tylko dla uczestników rozruchów, ale i przedstawicieli władz miejskich. Ścięto wówczas jednego z burmistrzów toruńskich – Jana Gotfryda Roesnera.

Następnym ważnym zagadnieniem poruszonym na wystawie są wojny polsko-szwedzkie, a konkretnie ich wpływ na obraz miasta. To właśnie w 1703 roku, w trakcie oblężenia i bombardowania, Toruń uległ największym zniszczeniom na przestrzeni dziejów.

Źródło: Folder wydany przez Muzeum Okręgowe w Toruniu.