Szlakiem Wita Płażewskiego po Włocławku

Wyprawa za Wisłę: Pomnik 1920 Roku i relikty dawnego Włocławka.

Wycieczka zrealizowana w kolejne ferie zimowe we wtorek 24 lutego 2015 roku dzieli się wyraźnie na dwie części, tak jak położenie naszego miasta zlokalizowanego na Kujawach [lwia jego część] i w Ziemi Dobrzyńskiej. Miasto dzieli w tym przypadku rzeka [naturalna bariera], ale miasto także dzielą inne arterie komunikacyjne na przykład linia kolejowa warszawsko-bydgoska od 1862 roku, a także liczne drogi, w tym krajowa E-91 oraz lewobrzeżny dopływ Wisły, Zgłowiączka. Arterie te nie stanowią żadnej przeszkody w funkcjonowaniu miasta ponieważ wszystkie jego części są skomunikowane, ale w stopniu niewystarczającym. Mamy dwie przeprawy mostowe przez Wisłę, budowa trzeciej potrzebna, ale mało realna ponieważ na chwilę obecną najważniejsze jest odpowiednie skomunikowanie tych części naszego miasta , które rozdziela linia kolejowa. Sposobem na rozwiązanie tych problemów jest budowa bezkolizyjnych przejazdów na Zazamczu oraz lepsze skomunikowanie Śródmieścia z Południem.

W 2014 roku obchodziliśmy 10. rocznicę śmierci znanego włocławskiego rzeźbiarza Wita Płażewskiego i z tej okazji w Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej zorganizowano wystawę i opracowano informator o życiu i twórczości artysty. Autorem wystawy i opracowania ”Wit Płażewski [1932-2004]. Inspiracja życiem” jest magister Adam Zapora [Zbiory Sztuki]. Wit Płażewski wykonał dla miasta liczne rzeźby plenerowe, niestety już nieistniejące oraz pracując w Zakładach Ceramiki Stołowej we Włocławku stworzył jako artysta-projektant liczne wzory fajansów o awangardowej formie i wzornictwie [tzw. picassa]. W 1975 roku podjął pracę w hucie szkła w Inowrocławiu projektując szkło i kryształy. Po odejściu na emeryturę zamieszkał w Ciechocinku, ale jak zawsze podkreślał, nigdy nie wyjechał z Kujaw. Zmarł w 2004 roku i został pochowany na cmentarzu komunalnym we Włocławku przy głównej alei. Wycieczkę zaczęliśmy na Placu Kopernika gdzie znajduje się pomnik wielkiego astronoma wykonany przez Wita Płażewskiego w 1973 roku. Na obelisku w 500. rocznicę urodzin wielkiego torunianina stanął pomnik przedstawiający głowę Kopernika. Następnie udaliśmy się na dziedziniec Muzeum Historii Włocławka, gdzie obejrzeliśmy ceramiczny fryz wykonany przez artystę na ścianie budynku w 1972 roku. W Muzeum Zbiory Sztuki w zabytkowym spichrzu obejrzeliśmy wystawę podziwiając dzieła sztuki reprezentatywne dla twórczości Wita Płażewskiego.

Druga część wycieczki dotyczy już Włocławka położonego na prawym-wschodnim brzegu Wisły w Ziemi Dobrzyńskiej. Przez most stalowy imienia Marszałka Śmigłego-Rydza oddany do użytku w 1937 roku przeprawiliśmy się z Kujaw do Ziemi Dobrzyńskiej. Otwarcie mostu we Włocławku było wielkim wydarzeniem nie tylko w skali miasta ale i kraju. Prezydent Miasta Witold Mystkowski oraz Biskup Włocławski Karol Radoński witali w mieście licznych gości w tym Pana Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego, który z Warszawy przybył do nas pociągiem. Skomunikowanie lewego i prawego brzegu Wisły miało ogromne znaczenie nie tylko komunikacyjne, ale także gospodarcze dla miasta, regionu i kraju, a także strategiczne. Powstała stała przeprawa przez Wisłę obojętna na pory roku i kaprysy pogody. W latach 1865 – 1914 funkcjonował w mieście most łyżwowy, działający poza sezonem zimowym. Jesienią 1914 roku wycofujący się Rosjanie spalili most. Zimą na przełomie 1915 i 1916 roku Niemcy wybudowali most wysokowodny o konstrukcji stalowo-drewnianej, który funkcjonował także zimą. Lodołamy chroniły filary przed krą. Podczas wojny polsko-bolszewickiej obrońcy Włocławka 16 sierpnia podpalili most, uniemożliwiając Armii Czerwonej zdobycie miasta. W 1922 roku przeprawę odbudowano i funkcjonowała aż do 25 września 1937 r. kiedy nastąpiło uroczyste otwarcie nowego stalowego mostu. Podczas II wojny światowej most Marszałka Śmigłego-Rydza był dwukrotnie niszczony: 9 września 1939 r. przez polskich saperów i 20 stycznia 1945 przez Niemców. Niemcy odbudowali most w latach 1939 – koniec 1942. Natomiast Polacy po wojnie odbudowali most w latach 1946-1947. Ziemia Dobrzyńska to region historycznie wyodrębniony już we wczesnym średniowieczu, wciśnięty między Mazowsze, Kujawy i Ziemię Chełmińską, wytyczony trzema rzekami: Wisłą, Drwęcą i Skrwą i z trzema ważnymi ośrodkami miejskimi [Lipno, Rypin, Dobrzyń] oraz dwoma ważnymi ośrodkami kultu religijnego [Skępe i Obory]. W dzielnicy Szpetal Dolny ulicą Lipnowską i ulicą Obrońców Wisły 1920 Roku wspięliśmy się na wzgórze gdzie znajduje się pomnik Obrońców Wisły 1920 Roku – czytaj więcej … . Kilka lat temu zrealizowaliśmy wycieczkę ”Szlakiem miejsc pamięci narodowej po Włocławku”, i wówczas podjęliśmy decyzję, że do pomnika Obrońców Wisły wybierzemy się w innym terminie, natomiast o jego historii napisaliśmy na stronie internetowej naszego koła przy okazji obchodów 90. rocznicy Wojny 1920 Roku. Z wysokości pomnika roztacza się wspaniała panorama miasta i jest to kolejna wartość dodana.

Od ulicy Lipnowskiej w dół, w stronę Wisły zmierza ulica Cysterska, której nazwa wiąże się z początkami naszego miasta, wówczas jeszcze grodu, albowiem mamy tu na myśli dużą fundację zrealizowaną około 1138 roku z czasów Bolesława III Krzywoustego. Fundacja dotyczyła szpitala i kościoła pod wezwaniem świętego Gotarda [przytułek dla chorych i starców] w Szpetalu. Być może nazwa tej dzielnicy naszego miasta wiąże się z ową fundacją. Należy zapytać, co było pierwsze: nazwa osady Szpetal, czy fundacja? W późniejszym okresie ponownie w Szpetalu tym razem Bolesław IV Kędzierzawy [syn Bolesława III], funduje tym razem opactwo benedyktyńskie, istniejące tutaj do 1228 roku. Po 1230 roku ich miejsce zajmują cystersi [nowa fundacja?]. Opactwo niszczą w kolejnym najeździe pogańscy Prusowie w latach 1242-1243. Informacje te znamy na podstawie źródeł historycznych pisanych, natomiast czy mogły w Szpetalu zachować się jakieś materialne relikty owych fundacji, jest raczej niemożliwe. Zapewne budynki były drewniane, natomiast nazwa ulicy i dzielnicy to echo owych faktów historycznych, które zaistniały we wczesnym średniowieczu, i które odnotował skrupulatny kronikarz. Może badania w terenie, prace archeologiczne przyniosłyby więcej informacji na temat owych fundacji. Każdy wysiłek, który przybliża nas do prawdy, poznania historycznego to dobra inwestycja.

W maju w związku z 70. rocznicą zakończenia II wojny światowej w Europie zorganizujemy wycieczkę ”Szlakiem niemieckich fortyfikacji w okolicach Włocławka”. Festung Leslau 1944/1945.