Na progu kapitalizmu-spotkanie PTH

29 października 2015 roku młodzież koła historycznego uczestniczyła w prelekcji dr. Tomasza Dzikiego na temat początków i rozwoju kapitalizmu w naszym mieście. Organizatorem spotkania było Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej oraz Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział we Włocławku. Prelekcja zatytułowana ”Na progu kapitalizmu, czyli jak mieszczanie włocławscy fortuny tworzyli” odbyła się w Gmachu Głównym Muzeum przy ul. Słowackiego.

Doktor Tomasz Dziki jest wybitnym znawcą historii gospodarczej Włocławka oraz prezesem włocławskiego PTH i kierownikiem Wojewódzkiego Archiwum w Toruniu Oddział we Włocławku. Na zaproszeniu, i była to zagadka, której nie sprostaliśmy, prezentowane jest zdjęcie budynku obecnego Sądu Rejonowego przy ul. Kilińskiego, o czym poinformował nas sekretarz włocławskiego PTH pan Tomasz Wąsik. Zdjęcie dotyczy Państwowej Wytwórni Wódek jednego z nielicznych budynków wybudowanych we Włocławku na polecenie władz rosyjskich, a tym elementem, który utrudnił identyfikację obiektu jest solidny komin widniejący na fotografii.

Prelegent przedstawił rozwój przemysłu włocławskiego w dobie kapitalizmu na przestrzeni stu lat, czyli od powstania pierwszej we Włocławku i Kongresówce fabryki cykorii Ferdynanda Bohma w 1816 roku aż do wybuchu Wielkiej Wojny. Wskazano na mechanizm powstawania fortun oraz na zróżnicowanie narodowe włocławskich fabrykantów. Niemcy kapitał gromadzili zajmując się rzemiosłem, następnie inwestowali w produkcję: manufaktura i fabryka. Żydzi natomiast kapitał zbijali zajmując się handlem, lichwą i kolejny etap to produkcja. Historyk przedstawił całą galerię nazwisk włocławskich fabrykantów oraz fabryki, które stworzyli od podstaw lub rozbudowali. Powstały we Włocławku całe gałęzie przemysłu [maszynowy, ceramiczny, celulozowo-papierniczy, spożywczy, chemiczny i budowlany], czyniąc nasze miasto trzecim ośrodkiem miejskim w Kongresówce po Warszawie i Łodzi.

Fabryka maszyn rolniczych Haacka [Wisła] i Muhsama przy ul. Kilińskiego. Rodzina Muhsamów pochodzenia żydowskiego po osiedleniu się we Włocławku przeszła na luteranizm. Działalność gospodarcza i społecznikowska Ludwika Bauera. Pięciu braci Cassirerów [Żydzi z Berlina] założyli w 1899 roku fabrykę celulozy słynną ”Hamerykę”. Igor Newerly w powieści ”Pamiątka z celulozy” pisząc o twórcach fabryki wskazał na dwóch braci bliźniaków, na którą to nieścisłość zwrócił uwagę dr Dziki. Bracia Klauke [Niemcy] stworzyli fabrykę lin i drutu. Są także nazwiska polskie wpisane w proces industrializacji przemysłowej naszego miasta w omawianym okresie: Czamański, Kochanowicz i przede wszystkim ród Bojańczyków, którego cztery pokolenia przedstawił dr. Dziki. Kazimierz twórca fortuny, następnie Rafał, który ją pomnożył, jego dwaj synowie: Wincenty [browar] i Leon [cegielnia] i czwarte pokolenie. Na zakończenie spotkania badacz dokonał ogólnej charakterystyki pierwszego, drugiego i następnych pokoleń fabrykantów: I pokolenie [pracowitość, bezwzględność, pomnażanie zysków, brak zainteresowania dla spraw publicznych, przygotowanie następców,…], II pokolenie i następne [rozwój firmy, integracja rodziny i edukacja, kreowanie wizerunku miasta, udział i zaangażowanie w życie publiczne, dbanie o wizerunek firmy oraz o popularność w społeczeństwie, empatia, filantropia, dbałość o pracowników,…].
Prelekcji towarzyszyła prezentacja multimedalna.