Znaczenie Dynastii Piastów w dziejach Polski

Kazimierz III Wielki zmarł 5 listopada 1370 roku na Zamku w Krakowie. Wraz z jego zejściem zamknęła się epoka piastowska. Jeżeli liczyć ją od legendarnego Piasta, trwała ona około pięć wieków. Piastom zawdzięczamy wyprowadzenie naszych przodków z prymitywnych struktur plemiennych, zjednoczenie licznych pokrewnych sobie plemion na wielkim obszarze dorzeczy Wisły i Odry z Wartą, od Karpat i Sudetów po Bałtyk. Ich niezwykle rozumnym dziełem było stworzenie podstaw terytorialnych państwa polskiego, bardzo bliskich dzisiejszym oraz budowa samego państwa i jego więzi wewnętrznych, które okazały się trwałe. Dziełem Piastów było wreszcie wprowadzenie Polski w krąg kościelny i cywilizacyjny zachodniej Europy. Niezwykle trafnie wybrane czas i sposób przeprowadzenia chrystianizacji tej wspólnoty politycznej, którą utworzyli, pozwoliły czerpać z dorobku duchowego innych bez uszczerbku dla rozległej sfery suwerenności własnej. Zbudowali i wspierali Kościół polski, który stał się filarem ich politycznych struktur. Zapewnili siłę i znaczenie zbudowanemu przez nich organizmowi politycznemu.

Nie umniejszając roli Siemowita, Leszka i Siemomysła, znanych ledwie z imienia przodków Mieszka I, podkreślić należy szczególne miejsce w dynastii właśnie Mieszka i jego syna Bolesława I Chrobrego. Nie tylko stworzyli oni duże i relatywnie silne państwo, ale obudowali je tradycją, która dla przyszłych pokoleń stała się niepodważalną płaszczyzną odniesienia. Do tej tradycji nawiązywali Mieszko II, Kazimierz I Odnowiciel, Bolesław II Śmiały i Bolesław III Krzywousty. W pewnym skrócie myślowym była to tradycja Polski Bolesławów. Polska ostatnich Piastów, przede wszystkim Kazimierza Wielkiego wyraźnie różniła się od Polski Bolesławów. Nastąpiło zdecydowane przesunięcie terytorium państwowego na wschód, gdzie można było efektywnie wykorzystać siłę odrodzonego Królestwa Polskiego, w sytuacji kiedy kierunek zachodni w ramach istniejącego układu sił przerastał nasze możliwości. Polska Kazimierza Wielkiego stała się fundamentem Polski Jagiellonów.

Źródło:
J. Wyrozumski, Dzieje Polski piastowskiej (VIII-1370) w: Wielka Historia Polski, Kraków 1999.