95. rocznica Święta Niepodległości

11 XI 1918 – 2013

Z okazji Święta Odrodzenia Polski młodzież koła historycznego przygotuje w szkole wystawę oraz referat, który zostanie przedstawiony na akademii szkolnej. 95 lat temu, wraz z zakończeniem I wojny światowej, Polska powróciła na mapę Europy; po 123 latach zaborów ziściło się uparte dążenie pięciu pokoleń patriotów. 11 listopada 1918 roku zamknięty został historyczny etap zmagań o odrodzenie niepodległego bytu państwowego. Wobec tej daty nikt i nigdy w Polsce nie może być obojętny.

Przez długie lata toczył się w Polsce ideowy spór o przyczynę utraty niepodległości i o program odrodzenia. Dawna Rzeczpospolita – z czego zdawali sobie sprawę patrioci i moraliści – była krajem wielu win i słabości, prywaty i krzywd społecznych. Nieprzypadkowo w „Weselu” Wyspiańskiego pada bolesne stwierdzenie: Czy my mamy jakie prawo być? Legiony Dąbrowskiego, wojsko Księstwa Warszawskiego, potem Królestwa Polskiego, powstańcy wielkopolscy 1848 roku, powstańcy listopadowi i styczniowi. Nie kończące się zrywy. Bezskuteczne. Tragiczny wybór miedzy ”dziś twój triumf” a ”dziś twój zgon”. Zmaganiom o odbudowę tego, co zostało utracone, wciąż towarzyszyło dramatyczne pytanie, wyrażone dobitnie przez Słowackiego: Polska, ale jaka? Odpowiedź na pytanie była osnową programową orientacji politycznych dominujących u progu odrodzenia Polski w 1918 roku.


Były wówczas miedzy Polakami głębokie podziały, nie tylko wynikające z rozbiorów. Było jaskrawe rozbicie ideowe i polityczne. Rozmaita była taktyka walki i poglądy na przyszłe granice i ustrój państwowy. I tym razem jednak Polacy nie czekali biernie. Wykorzystując klęskę państw centralnych oraz anarchię w Rosji opanowanej przez bolszewików, sami przejęli w swoje ręce losy ojczyzny. Polska przestała być przedmiotem polityki międzynarodowej, stając się jej podmiotem.”Wolność szła jak burza, jak niepowstrzymany prąd rzeczny” – pisał Żeromski. Najpierw władza przeszła w polskie ręce w Małopolsce, potem w południowej części Królestwa kongresowego, wreszcie w Warszawie. W kraju trwało rozbrajanie wojsk niemieckich i austriackich, powstało Wojsko Polskie powołując pod swe sztandary byłych legionistów, konspiratorów z Polskiej Organizacji Wojskowej, żołnierzy Polskiej Siły Zbrojnej podlegającej Radzie Regencyjnej, a także Polaków z armii byłych państw zaborczych. Rodziła się Polska Niepodległa.

Zanim doszło do wolnościowego zrywu na ulicach polskich miast, dokonały się w Europie ważkie wydarzenia. Rewolucja lutowa obaliła w Rosji carat. Następnie państwa centralne pobiły Rosję, a z kolei same zostały pobite przez siły Ententy: Francję, Wielką Brytanie oraz Stany Zjednoczone. Wysiłki samych Polaków oraz ich politycznych reprezentacji w kraju i na Zachodzie – nie należy także zapominać o korzystnych następstwach działań naszych formacji zbrojnych – doprowadziły do tego, że sprawa niepodległości Polski znalazła szerokie uznanie i poparcie wśród narodów. W 1918 roku Stany Zjednoczone oraz zachodnioeuropejskie państwa Ententy zdecydowanie wypowiedziały się na rzecz niepodległości Polski. 7 listopada powstaje w Lublinie Rząd Ludowy Republiki Polskiej. Jednakże w kilka dni potem 11 listopada władzę w kraju przejmuje Józef Piłsudski, wokół którego konsoliduje się całe społeczeństwo. Rozpoczęła się praca od podstaw, odrabianie straszliwych porozbiorowych strat. Na pierwszy plan wysuwa się problem odbudowy terytorialnej państwa, walka o granice oraz obrona dopiero co odzyskanej niepodległości. Proces ten trwa aż do roku 1922 i kończy się wielkim sukcesem. Wybitne postacie z owych przełomowych lat – jak Józef Piłsudski, Roman Dmowski, Ignacy Jan Paderewski, Ignacy Daszyński, Wojciech Korfanty, gen. Józef Haller, gen. Władysław Sikorski, Wincenty Witos, gen. Lucjan Żeligowski – przeszły do legendy i do historii.

Naród zrośnięty na nowo po przeszło 100 letnim rozdarciu, potrafił w obliczu niemiecko-sowieckiego najazdu w 1939 roku, mrocznych lat okupacji i komunizmu znaleźć w sobie dość siły do walki i przetrwania. Podstawą tego hartu i dyscypliny moralnej była świadomość państwowa, wywodząca się z wielkiego porywu odrodzenia Rzeczpospolitej w listopadowe dni 1918 roku. Po II wojnie światowej data 11 listopada ze względów ideologicznych została wykreślona z kalendarza naszych świąt narodowych. Dopiero upadek władzy komunistycznej w 1989 roku i odzyskanie przez Polskę suwerenności spowodowały, iż Dzień Niepodległości jest nam dane ponownie świętować.